Lời hứa giảm thời gian thanh toán từ ba ngày xuống còn vài giây thường kết thúc bằng một địa chỉ ví duy nhất. Lần này, địa chỉ đó thuộc về JPMorgan Chase.
KB Kookmin Bank – ngân hàng lớn nhất Hàn Quốc – vừa công bố sử dụng Kinexys, nền tảng blockchain của JPMorgan, để xử lý thanh toán thương mại quốc tế bằng USD. Tin tức lan nhanh. Twitter crypto reo hò: "Adoption đã đến!". Nhưng với tôi – một người đã mổ xẻ hàng trăm dự án từ ICO rác đến DeFi sập bẫy – thì đây chỉ là một lớp sơn mới trên cùng một bức tường cũ.
Hãy nhìn vào bản chất: Kinexys không phải là public blockchain. Nó là một permissioned ledger do JPMorgan kiểm soát. Mọi giao dịch đều qua KYC. Không có validator phi tập trung, không có token kinh tế, không có cơ hội cho bất kỳ ai ngoài các tổ chức tài chính được cấp phép. Đây là sự mở rộng của SWIFT, không phải sự thay thế.
Context: ngân hàng Hàn Quốc đang thử nghiệm lại lịch sử
KB Kookmin không phải là ngân hàng đầu tiên thử blockchain. Từ 2019, nhiều ngân hàng Hàn Quốc đã tham gia các dự án CBDC và token hóa tiền gửi. Chính phủ Hàn Quốc cũng hỗ trợ một dự án "deposit token" nhằm tạo ra một mạng lưới thanh toán kỹ thuật số nội địa. Việc KB Kookmin chọn Kinexys – một nền tảng của Mỹ – thay vì xây dựng hệ thống riêng, nói lên nhiều điều: sức ép từ quan hệ đối tác toàn cầu, sự thiếu vắng hạ tầng blockchain đủ tin cậy trong nước, và quan trọng nhất – ngân hàng muốn kiểm soát, không muốn trao quyền.
Kinexys (tên cũ Onyx) đã vận hành từ 2020, xử lý hơn 4 nghìn tỷ USD giao dịch. JPMorgan tuyên bố nó giảm thời gian thanh toán từ 1-3 ngày xuống gần như thời gian thực. Nghe có vẻ ấn tượng, nhưng con số đó chỉ đúng với các giao dịch nội bộ trong mạng lưới JPMorgan. Nếu KB Kookmin muốn thanh toán cho một đối tác không có tài khoản JPMorgan, họ vẫn phải quay lại SWIFT.
Core: mổ xẻ kỹ thuật – permissioned chain không phải là crypto
Hãy tách rời cảm xúc khỏi dữ liệu. Các bài báo crypto thường dùng từ "blockchain" như một tấm chăn che đậy sự thật. Kinexys là một distributed ledger, đúng. Nhưng nó không có tính chất "trustless". JPMorgan là người duy nhất vận hành mạng. Họ quyết định ai được tham gia, giao dịch nào được thông qua, và phí là bao nhiêu. Đây là một cơ sở dữ liệu tập trung với nhãn mác blockchain.
So với các giải pháp crypto-native như Ripple (XRP) hay Stellar (XLM), Kinexys có lợi thế về mặt tuân thủ pháp lý nhưng lại thua về tính mở và khả năng kết hợp. RippleNet cho phép bất kỳ tổ chức nào kết nối mà không cần tin tưởng một bên trung gian. Kinexys yêu cầu bạn phải mở tài khoản tại JPMorgan – một barrier rất lớn. Các ngân hàng nhỏ hơn ở Đông Nam Á hay châu Phi sẽ không thể tham gia trừ khi họ có quan hệ đối tác với JPMorgan.
Còn về JPM Coin – token hóa tiền gửi mà JPMorgan phát hành trên Kinexys? Nó không phải là stablecoin crypto. Nó chỉ là một IOU trên sổ cái của JPMorgan. Bạn không thể rút nó ra khỏi hệ thống, không thể swap trên Uniswap, không thể dùng làm tài sản thế chấp trong Aave. Token hóa tiền gửi là một cách để các ngân hàng kiểm soát dòng tiền số, không phải để giải phóng nó.
Từ kinh nghiệm của tôi – khi làm due diligence cho một quỹ đầu tư Bogotá vào năm 2017 – tôi đã chứng kiến hàng tá dự án hứa hẹn "cross-border payment revolution" nhưng chỉ là fork của Ethereum với vài dòng code thay đổi. Kinexys khác: nó có sản phẩm thật, có khách hàng thật, có 4 nghìn tỷ USD đằng sau. Nhưng điều đó không làm nó trở thành crypto. Nó chỉ là một hệ thống thanh toán kỹ thuật số hiệu quả hơn SWIFT, vận hành bởi một ngân hàng hệ thống.
Contrarian: tại sao tin này lại là tín hiệu xấu cho public blockchain
Nghe có vẻ phản trực giác. Một ngân hàng lớn dùng blockchain – đó chẳng phải là chiến thắng cho công nghệ sao? Không. Nó là chiến thắng cho permissioned chain, và là thất bại cho tầm nhìn phi tập trung.
Nếu KB Kookmin thấy rằng một public blockchain như Stellar hoặc Ripple có thể đáp ứng nhu cầu của họ, họ đã chọn nó. Họ không chọn. Lý do: public blockchain không thể đảm bảo quyền riêng tư giao dịch, không thể kiểm soát danh tính người tham gia, và quan trọng nhất – nó loại bỏ vai trò của ngân hàng làm trung gian. Ngân hàng không muốn bị loại bỏ. Họ muốn trở thành trung gian của trung gian. Kinexys cho phép họ giữ vai trò đó, chỉ với chi phí thấp hơn.
Điều này củng cố một thực tế: các ngân hàng sẽ không bao giờ chấp nhận public blockchain cho nghiệp vụ lõi của họ. Họ sẽ xây dựng các mạng riêng, kết nối với nhau qua các cổng có kiểm soát, và gọi đó là "blockchain". Còn những dự án như Ripple, Stellar, hay thậm chí là các L2 thanh toán trên Ethereum, sẽ chỉ phục vụ cho thị trường không có ngân hàng, những người không có tài khoản, hoặc những người muốn trốn tránh kiểm soát.
Tôi đã từng viết một báo cáo nội bộ về Yam Finance năm 2020, cảnh báo về lỗi rebase khi TVL tăng vọt. Tôi bị cộng đồng chửi bới. Ba ngày sau, Yam sụp đổ. Hôm nay, khi thấy các bài viết trên CoinDesk và BeInCrypto tung hô "blockchain adoption" từ KB Kookmin, tôi chỉ muốn hỏi: bạn có dám dùng Kinexys để gửi 1 USD từ ví MetaMask của mình không? Không. Bởi vì nó không dành cho bạn.
Takeaway: đừng nhầm lẫn giữa blockchain và crypto
KB Kookmin chọn Kinexys là một tín hiệu cho thấy ngân hàng đang áp dụng công nghệ sổ cái phân tán để tối ưu hóa quy trình hiện tại. Nó không mở ra cánh cửa nào cho thị trường crypto. Nó cũng không làm cho bất kỳ đồng coin nào tăng giá. Ngược lại, nó cho thấy các rào cản pháp lý và kinh doanh đang đẩy hệ thống tài chính truyền thống xa rời tầm nhìn của Satoshi.
Nếu bạn là một nhà đầu tư crypto, hãy tỉnh táo. Đừng vỗ tay khi một ngân hàng dùng blockchain. Hãy vỗ tay khi một ngân hàng cho phép bạn tự quản lý private key. Khi nào điều đó xảy ra, hãy gọi tôi. Tôi sẽ mổ xẻ nó.