American Bitcoin lỗ 57 triệu đô la trong quý 2/2024 – Bài toán "ở trọ" của ngành khai thác bitcoin
Có bao giờ bạn tự hỏi: một doanh nghiệp kiếm được 67 triệu đô la trong ba tháng, vậy mà vẫn lỗ 57 triệu – số tiền đó đã đi về đâu?
Đó không phải là một câu đố vui. Đó là bức chân dung tài chính của American Bitcoin (ABTC) trong quý hai năm 2024. Giữa một thị trường đi ngang, khi ai cũng đang tìm kiếm tín hiệu kỹ thuật để đoán hướng đi tiếp theo, có một thứ tín hiệu hiếm khi được nhìn vào: bảng cân đối kế toán của những công ty đang vận hành hạ tầng crypto.
Tôi đã dành hơn năm năm làm việc với các giao thức phi tập trung, chứng kiến không ít DAO tan rã vì quản trị yếu kém. Nhưng khi nhìn một công ty khai thác bitcoin – lĩnh vực thực tế nhất trong toàn bộ hệ sinh thái – lỗ một cách có hệ thống, tôi vẫn phải dừng lại. Bởi vì ở đây không có smart contract để đổ lỗi, không có "rug pull", không có lỗ hổng bảo mật. Chỉ có một bài toán chi phí. Và nó đang không cân.
Hãy đặt mọi thứ vào bối cảnh. Tháng 4 năm 2024, Bitcoin thực hiện cú giảm nửa lần thứ tư trong lịch sử. Phần thưởng mỗi khối tụt từ 6,25 BTC xuống còn 3,125 BTC – đồng nghĩa với việc doanh thu ngành khai thác giảm một nửa ngay lập tức. Nhưng tiền điện không giảm, lương kỹ sư không giảm, khấu hao máy đào càng không giảm. Chỉ có dòng bitcoin chảy vào ví là vơi đi.
ABTC báo cáo doanh thu 67 triệu đô la trong quý hai. Các chi phí vận hành, khấu hao và áp lực tài chính đã đẩy công ty vào khoản lỗ ròng 57 triệu đô la. Phép tính rất đơn giản: tổng chi phí khoảng 124 triệu đô la, tức 185% doanh thu. Mỗi 1 đô la kiếm được, công ty tiêu mất 1,85 đô la. Với tốc độ đốt tiền này, nếu không có vốn mới và giá bitcoin không tăng mạnh, ABTC có thể cạn kiệt thanh khoản trong vòng một đến hai năm.
Câu hỏi lớn hơn: vì sao một doanh nghiệp có doanh thu 67 triệu đô la lại không thể kiểm soát chi phí của mình?
Báo cáo có một chi tiết quan trọng nhưng dễ bị bỏ qua: sự phụ thuộc vào hạ tầng bên ngoài. Trong ngành khai thác bitcoin tồn tại hai triết lý vận hành. Một là tự chủ hạ tầng – tự sở hữu trung tâm dữ liệu, ký hợp đồng điện dài hạn, thậm chí phát triển nguồn năng lượng tái tạo. Hai là đi thuê – máy đào nằm trong trung tâm dữ liệu của bên thứ ba, trả phí quản lý và giá điện theo thị trường. Mô hình đi thuê giúp mở rộng nhanh, nhưng nó biến doanh nghiệp thành một người ở trọ ngay trong chính ngành của mình. Khi doanh thu giảm một nửa, chủ nhà vẫn đòi đủ tiền. Không thương lượng. Không kháng cự.
Tôi từng trò chuyện với một nhóm thợ đào Việt Nam trong một cộng đồng bitcoin nhỏ. Họ hóm hỉnh gọi chiến lược này là "ở trọ". Bài toán của họ giống hệt ABTC, chỉ khác về quy mô: tận dụng tốt chu kỳ tăng giá, nhưng khi thị trường đảo chiều, những người đi thuê hạ tầng chính là những người bị siết trước tiên.
Các công ty dẫn đầu ngành như Marathon Digital và Riot Platforms hiểu rõ điều này. Họ chi hàng trăm triệu đô la để tự xây trung tâm dữ liệu, ký hợp đồng điện dài hạn với các nhà cung cấp năng lượng tái tạo, thậm chí tận dụng cơ chế tiêu thụ điện linh hoạt để bán lại điện cho lưới quốc gia trong giờ cao điểm. Chi phí điện thường chiếm 60–70% chi phí vận hành một mỏ đào. Nếu không kiểm soát được yếu tố đó, mọi thứ khác chỉ là phù du.
Điều khiến tôi bận tâm hơn cả là sự thiếu minh bạch trong báo cáo của ABTC. Chúng ta không thấy số liệu hashrate, hiệu suất máy đào, chi phí điện cụ thể, hay cơ cấu nợ. Chúng ta cũng không biết 57 triệu đô la lỗ ròng bao gồm bao nhiêu khấu hao phi tiền mặt và bao nhiêu chi phí lãi vay. Nếu dòng tiền thực tế vẫn hoạt động, câu chuyện sẽ khác. Nhưng sự im lặng cũng là một tín hiệu. Một công ty khỏe mạnh sẽ chủ động công bố các chỉ số hiệu quả trong giai đoạn khó khăn. Khi không có gì để trình bày, thị trường tự đưa ra kết luận.
Gắn với công việc hằng ngày của tôi – quản trị các tổ chức phi tập trung – tôi thấy bức tranh này quen thuộc đến kỳ lạ. Nó giống một DAO có kho bạc lớn nhưng thiếu cơ chế kiểm soát rủi ro. Các khoản chi tiêu dàn trải, phụ thuộc quá nhiều vào vài mối quan hệ, và khi thị trường xấu đi, không có quy trình khẩn cấp nào được kích hoạt. Người ta gọi đó là thất bại do thiếu cấu trúc. Cấu trúc không thể mua bằng tiền – nó chỉ có thể được tạo ra từ kỷ luật và sự minh bạch.
Bây giờ là phần tôi tin sẽ khiến nhiều người ngạc nhiên.
Đừng vội kết luận ngành khai thác bitcoin sắp tàn. Lỗ của ABTC – dù lớn – không phản ánh sự thất bại của mô hình, mà phản ánh cấu trúc chi phí yếu của một công ty. Trên thực tế, đây chính là cơ chế tự làm sạch của mạng lưới phi tập trung. Khi những thợ đào kém hiệu quả buộc phải rời cuộc chơi, tổng sức mạnh tính toán giảm, độ khó khai thác tự động điều chỉnh giảm theo, và những người có chi phí thấp hơn sẽ nhận phần thưởng lớn hơn với mức cạnh tranh ít hơn. Chu kỳ này đã lặp lại sau mỗi lần giảm nửa. Đây là sáng tạo hủy diệt được viết ngay trong giao thức.
Năm 2022, khi giá bitcoin lao dốc, hàng loạt công ty khai thác như Compute North và Core Scientific phải nộp đơn phá sản. Thị trường khi đó gần như đồng loạt kết luận ngành sẽ bị xóa sổ. Nhưng sau quá trình tái cơ cấu, tài sản hạ tầng của họ được chuyển sang tay những người chơi có chi phí thấp hơn. Hashrate hồi phục và thiết lập mức cao mới. Ngành không chết – nó chỉ thay máu.
Tôi cũng muốn nhắc lại một điều tôi thường nói khi phân tích các giao thức DeFi: có rất nhiều câu chuyện bi quan được dựng lên để phục vụ cho việc bán giải pháp. Câu chuyện "phân mảnh thanh khoản" từng được các quỹ đầu tư sử dụng để tiếp thị một loạt sản phẩm mới, trong khi dữ liệu giao dịch thực tế chưa bao giờ ủng hộ nó. Với ngành khai thác bitcoin cũng vậy – đừng đánh đồng một công ty có chi phí yếu với sự sụp đổ của toàn ngành. Hãy tách bệnh của cá nhân khỏi bệnh của cộng đồng.
Điểm mù cuối cùng nằm ở khái niệm "lỗ". Lỗ kế toán không giống cạn tiền mặt. Trong một quý, những khoản khấu hao lớn có thể khiến lỗ ròng phình to, nhưng dòng tiền hoạt động của công ty vẫn có thể dương. Nếu ABTC có khả năng vay nợ, phát hành thêm cổ phần hoặc bán tài sản, họ có thể kéo dài cuộc chơi lâu hơn rất nhiều so với những gì con số lỗ thể hiện. Trong trò chơi sinh tồn này, đừng bao giờ đếm xác một công ty trước khi nhìn thấy bảng cân đối kế toán đầy đủ.
Trong một thị trường đi ngang, nhà đầu tư dễ bị cuốn vào những câu chuyện phức tạp. Nhưng đôi khi điều khôn ngoan nhất là nhìn vào những điều đơn giản: ai đang đốt tiền nhanh hơn tốc độ họ tạo ra nó? Ai đang sống nhờ hạ tầng của người khác? Ai không công bố các chỉ số quan trọng? Những câu hỏi đó là tín hiệu kỹ thuật mạnh hơn bất kỳ biểu đồ nào.
Vậy, chúng ta đang chứng kiến sự sụp đổ của một công ty hay sự trưởng thành của một ngành?
Với tôi, câu trả lời nằm ở cách chọn điểm nhìn. Những người chiến thắng trong chu kỳ sau giảm nửa không phải là người có nhiều tiền nhất, mà là người hiểu rõ chi phí của mình nhất. Họ tự chủ hạ tầng, ký hợp đồng điện dài hạn, vận hành minh bạch và dám đối diện với sự thật về con số.
Nhưng câu hỏi dành cho bạn: liệu bạn có dám nhìn vào bảng cân đối kế toán của chính mình – để tìm ra những hạ tầng bên ngoài mà bạn vẫn đang phụ thuộc, và hỏi rằng liệu chúng có còn đứng vững khi doanh thu của bạn giảm một nửa?