POAP sụp đổ: Bài học đắt giá cho mô hình Web3 không doanh thu

Sau năm năm vận hành, POAP chính thức dừng hoạt động. Một trong những ứng dụng NFT thực dụng nhất của Web3 đã chết. Không phải vì lỗi kỹ thuật. Không phải vì thiếu người dùng. Vì không có một đồng nào chảy vào quỹ vận hành. POAP, viết tắt của Proof of Attendance Protocol, là giao thức phát hành NFT chứng nhận người dùng đã tham gia một sự kiện. Mỗi huy hiệu được đúc miễn phí, thường dùng trong các hội nghị, hackathon, buổi gặp mặt của DAO. Từ năm 2020, POAP đã phát hành hàng triệu chứng nhận trên Ethereum và Gnosis Chain. Nó từng được xem là biểu tượng của dòng NFT tiện ích. Cộng đồng coi POAP như một cuốn nhật ký trên chuỗi, lưu giữ dấu ấn tham gia của một người vào các sự kiện trong thế giới crypto. Không ai phủ nhận giá trị sử dụng của POAP. Nhưng giá trị sử dụng không đi kèm giá trị kinh tế. POAP không có token, không thu phí người dùng, cũng không thu phí người tổ chức. Doanh thu bằng con số không tròn trĩnh. Toàn bộ chi phí vận hành – bao gồm hạ tầng, đội ngũ, phát triển – đều phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ quỹ đầu tư mạo hiểm và các tổ chức. Khi nguồn tài trợ cạn kiệt, giao thức ngừng tồn tại. Nguyên nhân nằm ở mô hình, không nằm ở công nghệ. Hãy nhìn vào bảng cân đối của POAP. Một giao thức chạy được 5 năm, xử lý hàng triệu giao dịch, có một cộng đồng trung thành. Nhưng không có đơn vị kinh tế nào được gắn vào sản phẩm. Điều này giống với một doanh nghiệp có hàng triệu người dùng nhưng không có doanh thu. Vào thời điểm thị trường đi xuống, nhà đầu tư ngừng rót vốn. Không có nguồn thu nào khác để giữ hệ thống sống. Vấn đề không đến từ chi phí đúc trên chuỗi. POAP chọn Gnosis Chain, một giải pháp Layer 2 nhằm giảm phí gas. Điều đó cho thấy đội ngũ hiểu rõ về mặt kỹ thuật. Nhưng chi phí thấp không tạo ra lợi nhuận. Nó chỉ giúp giảm gánh nặng cho người dùng. Không có cơ chế nào để chuyển hóa sự phổ biến thành dòng tiền. Tôi từng kiểm tra một hợp đồng thông minh tương tự cho một dự án tổ chức sự kiện. Code không có lỗi, hoạt động trơn tru. Nhưng khi tôi hỏi đội ngũ về cách họ kiếm tiền, họ lảng tránh. Sáu tháng sau, dự án đó âm thầm đóng cửa. POAP đi cùng vết xe đổ: một sản phẩm tốt về mặt kỹ thuật, được dùng rộng rãi, nhưng không có kế hoạch kinh doanh. Sự sụp đổ của POAP không đơn lẻ. Toàn bộ thị trường NFT đã trải qua chu kỳ bùng nổ và suy thoái. POAP là một trong những cái tên nổi bật nhất ở mảng tiện ích. Khi nó biến mất, các nhà đầu tư bắt đầu đặt câu hỏi: liệu có thể xây dựng một doanh nghiệp bền vững chỉ dựa trên chứng nhận tham gia hay không? Các nền tảng tương tự như Galxe, Layer3 hay Rabbithole cũng sẽ bị soi xét kỹ hơn. Nếu không có mô hình doanh thu rõ ràng, họ sẽ khó gọi vốn ở các vòng tiếp theo. Nhưng có một góc nhìn khác. POAP thất bại không phải vì NFT vô dụng. Hàng triệu người đã sử dụng chúng hằng ngày. Các DAO lớn như ENS DAO, Bankless DAO vẫn dùng POAP như một phần thưởng cho thành viên. Sự thật nằm ở chỗ: mức độ hữu dụng của sản phẩm không tự động chuyển hóa thành doanh thu. Nếu ngay từ đầu POAP thu phí 1 đô la cho mỗi sự kiện, hoặc bán gói dịch vụ cho nhà tổ chức, nó có thể đã tồn tại. Nhưng vì chọn mô hình miễn phí vĩnh viễn, nó tự dẫn mình vào ngõ cụt. Thị trường không có nghĩa vụ nuôi một sản phẩm miễn phí mãi mãi. Bài học từ POAP không mới, nhưng bị lãng quên quá nhiều lần. Bất kỳ giao thức nào cũng cần nguồn thu bền vững. Không có doanh thu, không có sự sống. POAP là minh chứng đắt giá cho thế hệ dự án Web3 tiếp theo. Câu hỏi dành cho các nhà xây dựng: bạn sẽ tính phí ở đâu khi sản phẩm của bạn được dùng miễn phí? Nếu bạn chưa trả lời được, thì số phận của POAP chính là tương lai của bạn.