Ngày 14 tháng 1 năm 2025, tôi ngồi trước ba màn hình, lọc dữ liệu giao dịch từ dYdX v4. Một con số khiến tôi dừng lại: 200 địa chỉ, cùng một dấu tay, 50 triệu USD khối lượng mỗi ngày. Đây không phải là trader. Đây là một cỗ máy. Tôi đã nhìn thấy điều này trước đây — năm 2017, hợp đồng Confido có hàm withdraw mở cho bất kỳ ai biết private key của admin. Tôi báo cáo lên GitHub và bị bỏ qua. Hai tuần sau, rug pull. Bài học ngày đó dạy tôi một điều: mọi thứ trên on-chain đều có thể trace ngược lại, chỉ cần bạn đủ kiên nhẫn để xé lớp vỏ bọc. — Root: 2017 – Tay ngang mổ xẻ ICO scam.
Bối cảnh cần được đặt đúng chỗ. dYdX v4 không phải là một sàn giao dịch nhỏ. Đây là một trong những sàn phái sinh phi tập trung lớn nhất, với cơ chế staking và điểm thưởng được thiết kế để khuyến khích thanh khoản. Càng giao dịch nhiều, trader càng nhận được nhiều điểm, từ đó nhận được nhiều phần thưởng từ quỹ dự trữ. Cơ chế này không mới — nó giống hệt liquidity mining mà tôi từng cảnh báo từ năm 2020. Khi bạn trả tiền cho khối lượng, bạn sẽ nhận được khối lượng giả tạo. APY liquidity mining về cơ bản là dự án bù đắp cho con số TVL — dừng incentive và người dùng thực sự sẽ biến mất. Nhưng không ai muốn nghe điều đó khi thị trường đang tăng. Dòng tiền chảy vào, đội ngũ dYdX công bố con số ấn tượng về khối lượng giao dịch hàng ngày, và quỹ điểm thưởng tiếp tục phình to. — Root: Triết lý.
Tôi bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản: 200 địa chỉ này có thực sự độc lập? Câu trả lời là không. Tôi sử dụng kỹ thuật clustering địa chỉ — một phương pháp gom nhóm các ví dựa trên các giao dịch nội bộ, thời điểm hoạt động và đặc điểm gas. Kết quả cho thấy tất cả 200 địa chỉ đều có nguồn tiền ban đầu từ một ví duy nhất trên Ethereum. Chúng di chuyển qua ba lớp trung gian, sử dụng bridge để che dấu vết, nhưng điểm chung về gas price và thời điểm hoạt động đã phản bội chúng. Những địa chỉ này giao dịch theo cặp: ví A mua, ví B bán, ví C đóng vai nhà tạo lập thị trường. Khối lượng được tạo ra theo chu kỳ 30 phút, nghỉ đúng 12 giây giữa mỗi lần khớp lệnh. Không một con người nào giao dịch theo cách đó. Đây là bot. — Root: Triết lý. Bot không phải lỗi, là do thiếu kiểm tra.
Phát hiện cốt lõi mà tôi trình bày trong báo cáo gửi lên diễn đàn dYdX có thể tóm gọn trong một câu: các địa chỉ này tạo khối lượng tuần hoàn để kiếm fee discount và điểm thưởng, biến cơ chế khuyến khích trở thành công cụ rửa tiền có hệ thống. Tôi đã viết một script Python để mô phỏng luồng tiền. Kịch bản này giống hệt những gì tôi làm với Uniswap v1 vào năm 2019, khi tôi chứng minh rằng chỉ cần 15 ETH có thể gây trượt giá 30%. Lần đó họ nói với tôi rằng flash loan chưa tồn tại nên rủi ro chỉ là lý thuyết. Lần này tôi có dữ liệu thực tế từ mainnet. Tôi đếm được 1.800 giao dịch chỉ trong một ngày, với giá trị trung bình 27.000 USD mỗi giao dịch. Tổng khối lượng 50 triệu USD, nhưng lợi nhuận thực tế từ phí âm — vì họ nhận được fee discount do khối lượng cao. Điều này có nghĩa là họ không cần dự đoán giá đúng để có lãi. Họ chỉ cần tạo khối lượng. Mỗi vòng lặp, họ mất một khoản phí nhỏ, nhưng nhận về điểm thưởng giá trị lớn hơn. Đây là một chiến lược kinh doanh chênh lệch giữa chi phí giao dịch và giá trị điểm thưởng. Tôi đã thấy điều này trên Terra/Luna vào năm 2022, khi một whale rút 2,5 tỷ UST chỉ trong 3 block trước khi depeg. Lần đó, tôi bị gọi là kẻ phá hoại. Lần này, tôi không mong đợi điều gì khác.
Câu hỏi tiếp theo là: tại sao họ làm điều này? Chỉ có ba động cơ có thể. Một, họ muốn leo hạng trên bảng xếp hạng để nhận airdrop. Hai, họ muốn tạo khối lượng giả để thu hút nhà đầu tư vào token dYdX. Ba, họ đang rửa tiền — sử dụng khối lượng giao dịch để làm sạch nguồn tiền từ các hoạt động bất hợp pháp. Tôi không thể khẳng định động cơ nào chính xác, nhưng tôi có thể khẳng định rằng cả ba đều có khả năng và đều nguy hiểm. Khi tôi đối chiếu dữ liệu với các sàn CEX, tôi tìm thấy một phần nguồn tiền đến từ Binance và một phần từ một sàn nhỏ hơn ở châu Á. Tôi đã gửi yêu cầu xác minh đến đội dYdX. Họ trả lời bằng một câu hỏi ngược: “Bạn có thể cung cấp proof cụ thể không?” Tôi đưa họ danh sách hash của 200 địa chỉ. Bảy ngày sau, họ cập nhật thuật toán tính điểm thưởng, thêm yêu cầu về thời gian giữa các lệnh và giới hạn khối lượng tối đa trên mỗi cặp ví. Họ thừa nhận có hoạt động bất thường, nhưng không bao giờ công bố kết luận điều tra. — Root: 2017 – Tay ngang mổ xẻ ICO scam.
Phần contrarian — điều mà những người theo phe bò không muốn nghe — là thế này: wash trading không hoàn toàn có hại cho dYdX trong ngắn hạn. Nó làm tăng khối lượng giao dịch hiển thị, giúp dYdX duy trì vị thế top 3 sàn phái sinh phi tập trung. Nó tạo ra thanh khoản giả, nhưng thanh khoản giả vẫn hấp dẫn những trader thật — họ nhìn vào độ sâu lệnh và quyết định tham gia. Nó giúp token dYdX được định giá cao hơn trong mắt quỹ đầu tư, bởi vì TVL và khối lượng là hai chỉ số mà quỹ nhìn vào đầu tiên. Nói một cách thẳng thắn: nếu bạn là một dự án và bạn phát hiện wash trading, bạn có hai lựa chọn. Một là dừng khuyến khích và nhìn khối lượng sụt giảm 30%. Hai là cập nhật thuật toán để giảm hiệu quả của bot mà không đụng đến cơ chế cốt lõi. dYdX đã chọn lựa chọn thứ hai. Và tôi hiểu tại sao. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta nên chấp nhận wash trading như một chuẩn mực. Nó có nghĩa là các sàn phi tập trung đang mắc kẹt trong một vòng luẩn quẩn: họ cần khối lượng để tồn tại, nhưng khối lượng giả tạo làm suy yếu niềm tin của người dùng thực. — Root: Triết lý. Trên on-chain, mọi đều có thể trace ngược lại.
Tôi muốn mổ xẻ thêm một lớp nữa. Những bot này không hoạt động một cách ngẫu nhiên. Chúng được lập trình bởi một nhóm người có hiểu biết rất sâu về cơ chế dYdX. Chúng biết chính xác ngưỡng khối lượng để nhận được mức fee discount cao nhất. Chúng biết thời điểm nào thanh khoản mỏng nhất để giao dịch mà không gây trượt giá đáng kể. Chúng biết cách chia nhỏ vị thế để không bị phát hiện bởi các bộ lọc cơ bản. Đây không phải là một kẻ cơ hội đơn lẻ. Đây là một tổ chức vận hành có hệ thống, có thể là một quỹ đầu tư, một đội ngũ phát triển bot chuyên nghiệp, hoặc — khả năng cao hơn — một nhóm insider từ chính hệ sinh thái dYdX. Tôi không có đủ dữ liệu để chỉ ra chính xác, nhưng tôi có đủ dữ liệu để nói rằng họ không phải là người ngoài cuộc. Họ hiểu rõ sàn này hơn cả đội ngũ dYdX. Điều này dẫn tôi đến một câu hỏi lớn hơn: liệu cơ chế điểm thưởng có phải là một thiết kế có chủ đích để cho phép wash trading? Có một số người sẽ cho rằng đây là âm mưu. Tôi không tin vào âm mưu. Tôi tin vào sự lười biếng có hệ thống — đội ngũ dYdX thiết kế cơ chế điểm thưởng như một giải pháp tăng trưởng nhanh, họ không dành đủ thời gian để nghĩ về cách lạm dụng, và khi bot bắt đầu khai thác, họ không muốn đối mặt với sự thật vì nó sẽ ảnh hưởng đến câu chuyện tăng trưởng của họ. Tôi nhớ lại năm 2020, khi bot yield farming của tôi mất 2 ETH vì MEV. Tôi đã bỏ ra 100 giờ để debug và cuối cùng phát hiện ra rằng vấn đề không nằm ở code của tôi. Nó nằm ở thiết kế của giao thức — nó tạo ra cơ hội frontrunning cho những kẻ có gas cao hơn. Tôi không đổ lỗi cho giao thức. Tôi học được rằng trong blockchain, trách nhiệm cá nhân là điều duy nhất bạn có thể kiểm soát. Nhưng với wash trading, trách nhiệm đó nằm ở phía sàn giao dịch. Họ tạo ra cơ chế, họ phải chịu trách nhiệm về những gì cơ chế đó sinh ra.
Tôi đã gửi báo cáo chi tiết lên diễn đàn dYdX vào ngày 15 tháng 1. Trong vòng 48 giờ, bài viết của tôi đạt 100.000 lượt xem. Có người gọi tôi là anh hùng, có người gọi tôi là kẻ phá hoại. Tôi không quan tâm. Điều tôi quan tâm là dữ liệu — và dữ liệu nói rằng 50 triệu USD mỗi ngày không phải là một con số nhỏ. Nó tương đương với một phần ba khối lượng giao dịch thực của dYdX tại thời điểm đó. Nếu không có bot, khối lượng thật sẽ giảm từ 150 triệu USD mỗi ngày xuống còn 100 triệu USD. Một sự sụt giảm 30% khó có thể giải thích với nhà đầu tư. Vì vậy, tôi không trách đội dYdX vì đã phản ứng chậm. Tôi trách họ vì đã thiết kế một cơ chế có thể bị lạm dụng ngay từ đầu. Và tôi trách cả những người dùng thật — họ nhìn thấy khối lượng tăng, giá token tăng, và họ không đặt câu hỏi. — Root: Triết lý. Sự thật duy nhất trên on-chain là code. Còn lời nói của con người chỉ là noise.
Bây giờ, đến phần takeaway — nhưng không phải theo kiểu tổng kết khô khan. Tôi muốn đặt một câu hỏi cho những ai đang đọc bài viết này. Nếu bạn là một nhà đầu tư đang nắm giữ token dYdX, bạn có còn tin vào khối lượng giao dịch mà sàn công bố không? Nếu bạn là một trader đang sử dụng dYdX, bạn có tự tin rằng thanh khoản bạn nhìn thấy trên order book là thật không? Và nếu bạn là một nhà phát triển đang xây dựng một sàn phi tập trung trong tương lai, bạn sẽ thiết kế cơ chế khuyến khích như thế nào để tránh lặp lại sai lầm này? Tôi không có câu trả lời tuyệt đối. Nhưng tôi có một nguyên tắc: không bao giờ tin vào bất kỳ con số nào trên on-chain nếu bạn chưa tự kiểm tra nó. Trong thị trường tăng này, khi mọi thứ đều sáng sủa, khi mọi người đều FOMO, khi mọi dự án đều công bố con số kỷ lục, hãy dừng lại và hỏi: ai đang đứng sau những giao dịch đó? Nếu bạn không thể trả lời, bạn không nên đầu tư. Tôi đã dành 27 năm trong ngành này, và bài học lớn nhất tôi học được không phải là cách kiếm tiền — mà là cách phát hiện ra những thứ không xảy ra một cách tự nhiên. Wash trading 50 triệu USD mỗi ngày không xảy ra một cách tự nhiên. Nó xảy ra vì một ai đó đã thiết kế nó. Và công việc của tôi — công việc của một on-chain detective — là tìm ra ai đứng sau. Lần này, tôi tìm ra 200 địa chỉ. Lần sau, có thể là 200 địa chỉ khác trên một sàn khác. Cấu trúc của thị trường crypto vẫn còn nhiều lỗ hổng, và miễn là còn tiền để kiếm, sẽ còn người khai thác. Câu hỏi duy nhất là: bạn sẽ đứng về phía nào?