Khi dòng tiền toàn cầu đang dịch chuyển khỏi các thị trường truyền thống do lãi suất biến động mạnh, một quốc gia Đông Nam Á với dân số hơn 100 triệu người đang lặng lẽ trở thành một trong những điểm nóng blockchain hấp dẫn nhất thế giới. Đó không phải Singapore, không phải Thái Lan, mà là Việt Nam.
Theo báo cáo Global Crypto Adoption Index của Chainalysis công bố vào tháng 9/2024, Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí thứ hai toàn cầu về mức độ chấp nhận tiền mã hóa, chỉ xếp sau Ấn Độ. Con số này không nói dối. Nhưng điều thú vị hơn là cách mà một thị trường vốn bị xem là "chợ đen" của tiền mã hóa lại đang từng bước định hình lại câu chuyện của mình trước khu vực và thế giới.
Trong bài phân tích dài này, tôi sẽ không lặp lại những con số mà báo chí đã đăng hàng trăm lần. Thay vào đó, tôi muốn dẫn dắt bạn đi qua toàn bộ hành trình blockchain tại Việt Nam — từ những ngày đầu chỉ có Axie Infinity và những đêm trắng ở quán net, đến thời điểm hiện tại, khi các tập đoàn tài chính lớn bắt đầu nhìn về phía Hà Nội và TP.HCM như một cửa ngõ chiến lược cho tài sản số tại Đông Nam Á.
1. Bối cảnh vĩ mô: Vì sao thế giới nhìn vào Việt Nam?
Trước khi đi vào chi tiết hệ sinh thái blockchain nội địa, chúng ta cần hiểu một điều: sự trỗi dậy của một trung tâm công nghệ không bao giờ nằm ngoài dòng chảy vĩ mô toàn cầu.
Trong giai đoạn 2021–2022, khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) bơm một lượng thanh khoản khổng lồ vào nền kinh tế, tiền mã hóa bùng nổ chưa từng thấy. Bitcoin cán mốc 69.000 USD vào tháng 11/2021. Trong bối cảnh đó, một bộ phận lớn nhà đầu tư tại Việt Nam đã đổ xô vào thị trường. Điều đáng chú ý là, không giống như các nước phát triển, dòng tiền này không chảy qua các quỹ đầu tư mà phần lớn đến từ những cá nhân trẻ tuổi, giao dịch trực tiếp qua ví cá nhân và sàn quốc tế.
Khi thị trường sụp đổ năm 2022 — với sự sụp đổ của Terra Luna, Three Arrows Capital, FTX — nhiều người cho rằng Việt Nam sẽ chịu tổn thương nặng nề đến mức khó phục hồi. Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại.
Theo dữ liệu từ Triple-A, một công ty chuyên về thanh toán tiền mã hóa, tỷ lệ người dân sở hữu tiền mã hóa tại Việt Nam luôn nằm trong nhóm cao nhất thế giới, ước tính khoảng 21% dân số vào năm 2025. Con số này gấp nhiều lần mức trung bình toàn cầu là 6-8%. Điều đó có nghĩa là, với hơn 100 triệu dân, Việt Nam có khoảng hơn 21 triệu người đã từng tiếp xúc hoặc đang sở hữu tài sản mã hóa. Không một quốc gia nào trong khu vực ASEAN đạt được con số tương tự về tỷ lệ thâm nhập.
Những con số này giải thích vì sao các sàn giao dịch như Binance, OKX và Bybit đều bố trí đội ngũ hỗ trợ tiếng Việt; vì sao các dự án toàn cầu mở các chiến dịch marketing riêng cho thị trường Việt Nam. Họ không làm điều đó vì yêu thích phở hay cà phê sữa đá. Họ làm điều đó vì thanh khoản.
2. Lịch sử hình thành: Từ những ngày "ăn cơm qua cửa sổ" trong thế giới crypto
Để hiểu blockchain tại Việt Nam, ta phải quay trở lại giai đoạn 2017-2018, thời kỳ hoàng kim của các đồng altcoin và ICO. Lúc đó, không có khái niệm "hệ sinh thái". Thứ duy nhất tồn tại là một cộng đồng nhỏ, người ta gọi nhau bằng nickname trên Facebook, cùng nhau mò mẫm cách mua Bitcoin qua Remitano, cách tạo ví trên MyEtherWallet, và cách không bị lừa bởi các dự án ICO vẽ vời.
Câu chuyện của tôi với thị trường này bắt đầu từ năm 2017, khi tôi vừa tốt nghiệp Thạc sĩ Toán ứng dụng và gia nhập nhóm nghiên cứu CBDC tại Đại học British Columbia. Tôi bắt đầu phân tích dòng thanh khoản của 120 ICO từ tháng 6 đến tháng 12/2017. Kết quả cho thấy hơn 80% dòng vốn chảy từ các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Singapore và Quần đảo Cayman. Lúc bấy giờ, Việt Nam chưa xuất hiện trên bản đồ dòng vốn ICO toàn cầu, nhưng những dấu hiệu đầu tiên của một cộng đồng sôi nổi đã manh nha.
Đến năm 2018, cộng đồng tiền mã hóa tại Việt Nam bắt đầu có những tổ chức đầu tiên như Bitcoin Vietnam Community, những buổi meetup nhỏ lẻ tổ chức tại TP.HCM và Hà Nội. Các nhóm Facebook như "Cộng đồng Bitcoin Việt Nam" thu hút hàng chục nghìn thành viên. Tuy nhiên, giai đoạn này vẫn chỉ dừng lại ở việc giao dịch, mua bán kiếm lời. Chưa có một dự án blockchain đáng kể nào của người Việt ra đời.
Bước ngoặt xảy đến vào năm 2019 với sự gia nhập mạnh mẽ của đội ngũ phát triển game tại Việt Nam. Họ không gọi đó là thị trường tiền mã hóa. Họ gọi đó là cơ hội kinh doanh mới: trò chơi trực tuyến gắn với tài sản số. Từ đây, một đội ngũ nhỏ có trụ sở tại quận 7, TP.HCM bắt tay vào phát triển một trò chơi gọi là Axie Infinity.
3. Thời kỳ hoàng kim của Axie Infinity: Cú hích làm thay đổi hệ sinh thái
Nếu có một sự kiện duy nhất định hình nhận thức của công chúng về blockchain tại Việt Nam, đó chính là sự bùng nổ của Axie Infinity vào mùa hè 2021.
Không cần phải là một chuyên gia blockchain, bất kỳ người Việt Nam nào sống trong giai đoạn đó đều từng nghe nói đến "nuôi rồng RON", hay đã từng chứng kiến người thân, bạn bè bỏ cả đêm để "cày" game tài chính này. Axie Infinity không chỉ đưa tên tuổi của Sky Mavis, công ty mẹ của dự án, vươn tầm quốc tế, mà còn tạo ra một hiệu ứng tâm lý xã hội mạnh mẽ: lần đầu tiên, người Việt thấy mình không chỉ là người chơi, mà còn có thể là người sáng tạo ra một sản phẩm toàn cầu.
Về mặt kỹ thuật, Axie Infinity đã giới thiệu cho cộng đồng những khái niệm như NFT, yield farming và play-to-earn. Không có gì sai khi nói rằng Axie Infinity đã trở thành một "trường đại học bình dân" về blockchain cho hàng triệu người Việt.
Tuy nhiên, giống như mọi câu chuyện tăng trưởng nóng, sự sụp đổ sau đó cũng dạy cho thị trường một bài học đắt giá. Khi giá trị của đồng AXS và SLP lao dốc từ đỉnh, nhiều người chơi cay đắng nhận ra sự khác biệt giữa một trò chơi có cơ chế bền vững và một sản phẩm phụ thuộc vào dòng tiền mới. Thiệt hại hàng trăm triệu USD của các nhà đầu tư cá nhân Việt Nam đã trở thành một hồi chuông cảnh tỉnh.
Nhưng nếu nhìn từ góc độ vĩ mô, Axie Infinity đã làm được một điều có giá trị hơn nhiều: nó chứng minh rằng các nhà phát triển Việt Nam có đủ năng lực để xây dựng và vận hành sản phẩm blockchain có quy mô toàn cầu. Đội ngũ Sky Mavis — với những kỹ sư trẻ tuổi xuất thân từ các trường đại học trong nước — sau này trở thành một "lò đào tạo" chất lượng cao, cung cấp nhân sự cho hàng loạt dự án khác trong khu vực.
4. Sau Axie: Hệ sinh thái blockchain Việt bắt đầu mọc rễ
Sau làn sóng Axie Infinity, câu hỏi đặt ra là: liệu sự thành công ấy là một may mắn nhất thời hay là một nền tảng để phát triển bền vững?
Nhìn vào hiện tại, câu trả lời là: hệ sinh thái blockchain Việt Nam đã bắt đầu mọc rễ theo nhiều hướng khác nhau.
Về hạ tầng và Layer 1/2:
Aura Network – một dự án Layer 1 phát triển trên Cosmos SDK – được thành lập bởi những kỹ sư người Việt đã trở về nước sau nhiều năm kinh nghiệm tại nước ngoài. Dự án này không nhắm đến câu chuyện "giết Ethereum" mà chọn phân khúc hạ tầng cho các ứng dụng Web3 tại Đông Nam Á. Điều đó cho thấy tư duy thiết kế có chiều sâu hơn hẳn giai đoạn chạy theo narrative.
Viction (trước đây là Saigon Chain) là một Layer 1 do người Việt xây dựng, tập trung tối ưu tốc độ giao dịch với mức phí thấp. Dự án này đã thu hút một lượng lớn nhà phát triển trong nước xây dựng các ứng dụng game và tài chính.
Kể cả với các hệ sinh thái Layer 2 mới nổi, các đội ngũ kỹ thuật người Việt cũng xuất hiện ngày càng nhiều trong vai trò nhà phát triển cốt lõi. Không phải ngẫu nhiên mà trong các cuộc tuyển dụng của các dự án blockchain toàn cầu, hồ sơ kỹ sư Việt Nam luôn được đánh giá cao về năng lực chuyên môn lẫn khả năng làm việc độc lập.
Về giao thức tài chính phi tập trung:
Kyber Network thành lập tại Việt Nam năm 2017, do Lộc Lê và Vũ Lê đồng sáng lập. Sau nhiều năm hoạt động, Kyber đã phát triển thành một trong những giao thức thanh khoản phi tập trung được biết đến rộng rãi. KyberSwap là một trong những sàn giao dịch phi tập trung đầu tiên có khả năng tổng hợp thanh khoản từ nhiều nguồn khác nhau. Mặc dù phải trải qua một số khó khăn liên quan đến sự cố bảo mật năm 2022, Kyber vẫn là một biểu tượng cho năng lực kỹ thuật của người Việt trong mảng DeFi.
Cùng với đó là sự xuất hiện của hàng loạt dự án ở quy mô nhỏ hơn, từ các giao thức lending, yield aggregator đến các công cụ phân tích on-chain. Các sản phẩm như Coin98 Wallet đã xây dựng được một lượng người dùng đáng kể trong khu vực, khẳng định năng lực phát triển sản phẩm hướng đến người dùng đại chúng.
Về truyền thông và giáo dục:
Nhiều người sẽ ngạc nhiên khi biết rằng truyền thông blockchain tiếng Việt là một trong những thị trường truyền thông tiền mã hóa năng động nhất châu Á. Các trang như Coin68, TradaCity (sau này là HVA), SFSN đã phát triển từ các diễn đàn cá nhân thành các nền tảng truyền thông chuyên nghiệp, có đội ngũ phóng viên, biên tập viên riêng. Họ không chỉ đưa tin mà còn đào tạo hàng vạn người mới bước vào thị trường thông qua các khóa học trực tuyến và ngoại tuyến.
Đây là một hiện tượng hiếm có. Ở nhiều nền kinh tế phát triển, kiến thức về tiền mã hóa thường đến từ sách vở hoặc các nền tảng toàn cầu. Còn ở Việt Nam, một tầng lớp "giáo dục phi chính thức" đã hình thành và đang đóng vai trò không thể thiếu trong việc đưa blockchain trở thành kiến thức phổ thông.
5. Khung pháp lý: Nghịch lý giữa sự sôi động và sự thiếu vắng hành lang pháp lý
Đây là phần quan trọng nhất trong toàn bộ bức tranh blockchain Việt Nam, hãy đọc kỹ phần này.
Tính đến năm 2025, Việt Nam chưa có một khung pháp lý chính thức nào dành riêng cho tài sản mã hóa. Nghị định 101/2012/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt khẳng định Bitcoin và các loại tiền mã hóa tương tự không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp. Quan điểm của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong nhiều năm qua vẫn duy trì ở mức: tiền mã hóa không được công nhận là tiền tệ hoặc phương tiện thanh toán.
Tuy nhiên, sự thiếu vắng khung pháp lý không có nghĩa là hoạt động giao dịch bị cấm. Việt Nam đang áp dụng một kiểu quản lý "bỏ ngỏ" đối với việc cá nhân nắm giữ và giao dịch tài sản mã hóa. Không có luật nào cấm một cá nhân mua Bitcoin bằng tài khoản ngân hàng của họ thông qua các sàn giao dịch nước ngoài. Điều này tạo nên một vùng xám rộng lớn, và trong vùng xám đó, hoạt động kinh tế vẫn đang diễn ra hết sức nhộn nhịp.
Đến cuối năm 2025, Chính phủ chính thức giao Bộ Tài chính chủ trì xây dựng khung pháp lý thử nghiệm – sandbox cho tài sản mã hóa. Đây là bước đi quan trọng đầu tiên thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy phòng thủ sang tư duy quản lý chủ động. Dự thảo dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét trong các kỳ họp sắp tới. Nếu được thông qua, Việt Nam sẽ có cơ chế cấp phép cho các sàn giao dịch và trung gian tài sản số trong phạm vi thử nghiệm – điều mà Singapore đã làm từ năm 2020 và Thái Lan đã làm từ năm 2018.
Điều đáng nói là, việc chậm trễ xây dựng khung pháp lý không chỉ đơn thuần là sự thận trọng. Nó phản ánh một bài toán nan giải: làm sao để vừa khuyến khích đổi mới, vừa bảo vệ nhà đầu tư cá nhân, vừa chống rửa tiền và đảm bảo an ninh tài chính quốc gia. Bài toán này không khó giải nếu nhìn vào các mô hình đã thành công trên thế giới, nhưng nó đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bộ ngành mà Việt Nam vẫn còn đang loay hoay thử nghiệm.
6. Thuế, kế toán và dòng kiều hối: Các mảnh ghép còn thiếu
Một trong những câu hỏi lớn nhất mà các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đặt ra khi nhìn vào Việt Nam là vấn đề thuế.
Hiện tại, thu nhập từ giao dịch tài sản mã hóa của cá nhân tại Việt Nam không được phân loại rõ ràng. Theo quy định hiện hành của Luật Thuế thu nhập cá nhân, thu nhập từ đầu tư vốn được điều chỉnh bởi danh mục đóng – chưa có sự ghi nhận chính thức cho tài sản mã hóa. Nhiều cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này không kê khai, không nộp thuế, đơn giản vì không có quy định nào cho họ làm điều đó một cách hợp pháp và rõ ràng.
Điều này tạo ra hai hệ quả trái ngược nhau. Một mặt, nó giúp thị trường tự do phát triển mà không bị bóp nghẹt bởi thủ tục hành chính. Mặt khác, nó khiến các doanh nghiệp lớn – những đơn vị muốn hoạt động minh bạch – không thể tham gia. Một quỹ đầu tư nước ngoài không thể đầu tư vào một công ty Việt Nam chuyên về tiền mã hóa nếu công ty đó không thể xuất hóa đơn, không thể kê khai thuế và không thể mở tài khoản ngân hàng cho các hoạt động liên quan.
Tôi từng tư vấn cho một nhóm khởi nghiệp blockchain tại TP.HCM. Đội ngũ của họ xây dựng một sản phẩm ví đa chuỗi rất tốt, có người dùng ở 60 quốc gia. Nhưng họ không thể mở tài khoản công ty tại bất kỳ ngân hàng nội địa nào ở Việt Nam vì ngân hàng từ chối vì "không có quy định cho lĩnh vực này". Họ buộc phải mở công ty tại Singapore. Đây không chỉ là câu chuyện của họ, mà là câu chuyện chung của ít nhất 60% các startup blockchain Việt Nam vẫn đang phải dùng cấu trúc pháp nhân nước ngoài – thường là ở Singapore, Hồng Kông hoặc Quần đảo Virgin thuộc Anh.
7. Đối chiếu với khu vực: Bài học từ Singapore, Thái Lan và Indonesia
Để dự báo tương lai blockchain Việt Nam, chúng ta không thể không nhìn vào các nước láng giềng.
Singapore luôn là trung tâm tài chính châu Á và họ đã rất thông minh trong việc thu hút các dự án blockchain khi thiết lập Payment Services Act với một hệ thống cấp phép linh hoạt. Các công ty như DBS, Temasek không ngần ngại khẳng định vị thế tiên phong về tài sản số. Tuy nhiên, Singapore có một hạn chế: thị trường nội địa quá nhỏ. Họ phụ thuộc vào nguồn nhân lực nước ngoài, trong đó có một lượng không nhỏ đến từ Việt Nam.
Thái Lan, ngược lại, có dân số và quy mô thị trường tương đối gần với Việt Nam nhưng đã đi trước nhiều bước trong khung pháp lý. Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Thái Lan (SEC Thailand) đã cấp phép cho nhiều sàn giao dịch tiền mã hóa hoạt động hợp pháp. Đặc biệt, Thái Lan gần đây cũng phát hành quỹ ETF đầu tư vào tài sản số và xem xét mở rộng các quỹ crypto ETF nội địa.
Indonesia, với dân số hơn 270 triệu người, có một cơ chế quản lý khác. Họ cho phép giao dịch tài sản mã hóa như một loại hàng hóa và đặt cơ quan quản lý là Bappebti – Cơ quan quản lý hợp đồng tương lai hàng hóa. Điều này không đạt được tính chặt chẽ về mặt tài chính, nhưng ít nhất đã tạo ra một phương thức quản lý có thể chấp nhận được cho thị trường.
Việt Nam có một lợi thế mà không nước nào trong khu vực có thể sánh bằng: tỷ lệ thâm nhập tiền mã hóa cao nhất Đông Nam Á, cùng với đội ngũ nhân lực dồi dào và chi phí phát triển phần mềm cạnh tranh. Nhưng nếu hành lang pháp lý không được thông qua trong vòng 2 năm tới, lợi thế này sẽ nhanh chóng trôi đi, các công ty sẽ chuyển sang Singapore hoặc Hồng Kông theo cách mà nhiều startup đang làm trong thầm lặng.
8. Điểm nghẽn lớn nhất: Nhận thức cộng đồng và môi trường đầu tư
Nhiều người nghĩ rằng rủi ro lớn nhất của blockchain tại Việt Nam là sự thiếu quy định. Thực ra không phải. Thiếu quy định dẫn đến tình trạng lộn xộn, nhưng không giết chết đổi mới. Thứ giết chết đổi mới là sự mất lòng tin của công chúng trong dài hạn.
Trong giai đoạn 2021–2022, hàng loạt mô hình Ponzi có vỏ bọc blockchain đã lừa đảo hàng chục nghìn người Việt Nam. Các mô hình như "đầu tư đa cấp tiền mã hóa", "cày thuê game NFT", "mining máy ảo" hứa hẹn lợi nhuận 30-50% một tháng, sau đó sụp đổ để lại những hậu quả nghiêm trọng.
Tại sao các mô hình này lại phát triển mạnh tại Việt Nam? Một phần vì khung pháp lý không rõ ràng, khiến việc nhận diện lừa đảo khó khăn hơn. Một phần vì tâm lý FOMO – sợ bỏ lỡ cơ hội – rất mạnh trong bối cảnh bất bình đẳng thu nhập và cơ hội tiếp cận tài chính bị hạn chế. Người dân ở các vùng nông thôn coi tiền mã hóa như một kênh đầu tư thần kỳ và sẵn sàng đặt cược số tiền tiết kiệm cả đời.
Như các bạn đã thấy, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc mất tiền. Nó tạo nên một vết sẹo đối với cả ngành. Khi một người nông dân ở Đồng bằng sông Cửu Long bị lừa mất 500 triệu đồng qua một dự án tiền mã hóa không giấy tờ, họ sẽ mãi mãi gắn khái niệm "blockchain" với "lừa đảo". Và khi nhà làm luật cần đánh giá khung pháp lý mới, họ sẽ lắng nghe những câu chuyện đó trước khi lắng nghe các startup.
Vì vậy, trách nhiệm của cộng đồng blockchain Việt Nam không chỉ là xây dựng sản phẩm tốt. Đó là phải đấu tranh với nạn lừa đảo, phải tổ chức giáo dục tài chính, và phải minh bạch về rủi ro ngay từ đầu. Tôi đã đồng sáng lập một nhóm nghiên cứu nữ trong crypto và tổ chức 15 buổi thảo luận về quản lý rủi ro sau sự kiện Terra Luna năm 2022. Qua đó, tôi hiểu rằng một cộng đồng được giáo dục tốt là lớp phòng thủ tốt nhất chống lại những kẻ lừa đảo.
9. Nguồn nhân lực: "Mỏ vàng" của blockchain Việt Nam
Nếu có một yếu tố khiến tôi tin tưởng vào tương lai blockchain Việt Nam hơn bất kỳ quốc gia nào khác, đó chính là chất lượng nguồn nhân lực.
Kể từ sau năm 2021, nhiều trường đại học tại Việt Nam bắt đầu mở các môn học về blockchain. Đại học Bách Khoa Hà Nội, Đại học FPT, Đại học Kinh tế TP.HCM đều có những chương trình liên quan đến công nghệ chuỗi khối. Bên cạnh đó, sự phát triển của các cộng đồng phát triển như Vietnam Blockchain Developers cũng góp phần tạo ra một mạng lưới kỹ sư blockchain chất lượng cao, thường xuyên tổ chức các buổi workshop, hackathon.
Tôi từng lắng nghe một nhà tuyển dụng từ một quỹ đầu tư tại Thung lũng Silicon nhận xét rằng: "Kỹ sư blockchain người Việt có một phẩm chất mà hiếm nơi nào có – họ vừa giỏi toán, vừa viết code tốt, lại vừa hiểu về hoạt động kinh doanh. Họ không chỉ là lập trình viên thuần túy, mà là những người xây dựng sản phẩm thực sự."
Điều này không phải ngẫu nhiên. Việt Nam có truyền thống mạnh về Toán học. Các kỳ thi Olympic Toán quốc tế chứng kiến học sinh Việt Nam đạt thứ hạng cao trong nhiều thập kỷ. Blockchain, với bản chất là một lĩnh vực đan xen giữa toán học (mật mã), khoa học máy tính và kinh tế học, chính là một mảnh đất màu mỡ cho trí tuệ Việt phát huy.
Tuy nhiên, đây cũng là một điểm nghẽn. Nguồn nhân lực chất lượng cao thường bị các công ty nước ngoài hút đi. Mức lương tại Singapore hoặc Hoa Kỳ có thể gấp 2-3 lần so với mức lương tại TP.HCM. Nhiều kỹ sư giỏi nhất của Việt Nam từng làm việc cho các giao thức lớn như Ethereum Foundation, Solana, hoặc Cosmos, nhưng lại không xây dựng sản phẩm cho chính quê hương mình. Để giữ chân họ, Việt Nam cần nhiều hơn thế – cần một hệ sinh thái có khả năng tạo ra giá trị kinh tế tương xứng với tài năng.
10. Vai trò của các quỹ đầu tư và các chương trình ươm tạo
Một trong những tín hiệu đáng mừng nhất của hệ sinh thái blockchain Việt Nam trong hai năm gần đây là sự xuất hiện của các quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên tập trung vào thị trường này.
Các quỹ như Hashed Ventures, Binance Labs, Coin98 Ventures, Kyber Ventures hay DFG đều đã đầu tư vào các dự án do người Việt sáng lập. Bên cạnh đó, các chương trình tăng tốc khởi nghiệp như Viet Blockchain Innovation Hub cũng đang cung cấp những nguồn lực đáng kể cho các startup blockchain giai đoạn đầu.
Điều thú vị là, các quỹ này không chỉ mang đến tiền mà còn mang đến cả một hệ sinh thái hỗ trợ gồm mentorship, quan hệ đối tác và khả năng tiếp cận thanh khoản quốc tế. Một dự án blockchain Việt Nam có thể xây dựng sản phẩm tại Hà Nội, có người dùng ở Brazil và Nigeria, nhưng gọi vốn tại Singapore – và nhận được sự hỗ trợ từ các quỹ Nhật Bản hay Hàn Quốc. Không có ranh giới địa lý nào ngăn cản điều đó, ngoại trừ rào cản pháp lý trong nước.
Tuy nhiên, cần phải thành thật mà nói rằng, phần lớn các dự án blockchain do người Việt sáng lập vẫn chưa tạo ra được doanh thu bền vững. Họ tồn tại dựa vào nguồn tài trợ từ các quỹ và token sale. Điều này tạo ra một sự phụ thuộc nguy hiểm vào chu kỳ thị trường – nếu thị trường suy thoái, các dự án không có doanh thu sẽ nhanh chóng phá sản. Sự phát triển bền vững đòi hỏi một mô hình kinh doanh rõ ràng, nơi sản phẩm thực sự giải quyết một nhu cầu của người dùng và tạo ra giá trị kinh tế.
11. Xu hướng tương lai: AI + Blockchain, Token hóa tài sản và Stablecoin thanh toán
Bước sang giai đoạn 2025–2027, tôi nhìn thấy ba xu hướng lớn sẽ định hình tương lai blockchain tại Việt Nam.
Thứ nhất, sự giao thoa giữa AI và Blockchain.
Trí tuệ nhân tạo và blockchain đang ngày càng gắn bó với nhau. Trong lĩnh vực quản lý chuỗi cung ứng, việc kết hợp AI để dự báo nhu cầu và blockchain để theo dõi nguồn gốc sản phẩm đang mở ra những cơ hội rất lớn. Ở Việt Nam, các doanh nghiệp như Viettel, FPT đang nghiên cứu ứng dụng blockchain trong quản lý danh tính số và dữ liệu lớn. Các startup nhỏ cũng đã bắt đầu xây dựng các nền tảng cho phép xác minh dữ liệu cũng như nguồn gốc AI tạo sinh trên blockchain.
Đây là một điểm mù quan trọng mà hầu hết các báo cáo phân tích đều bỏ qua: trong khi cả thế giới đang tập trung vào cuộc đua AI, thì blockchain lại trở thành một thành phần quan trọng để đảm bảo tính xác thực – giúp chống lại nạn deepfake cũng như đảm bảo minh bạch trong việc sử dụng dữ liệu. Việt Nam với lợi thế về nhân lực AI và blockchain có thể trở thành một trung tâm nghiên cứu về sự kết hợp này.
Thứ hai, token hóa tài sản thực (Real World Assets – RWA).
Đây là một hướng đi đang thu hút sự chú ý lớn từ giới tài chính truyền thống. Việc token hóa bất động sản, trái phiếu hoặc tín chỉ carbon trên blockchain giúp tăng tính thanh khoản, giảm chi phí trung gian và mở ra cơ hội đầu tư cho nhiều người hơn.
Trong bối cảnh Việt Nam, một trong những lĩnh vực có tiềm năng lớn là token hóa bất động sản. Thị trường bất động sản Việt Nam có quy mô lớn nhưng thanh khoản thấp. Nếu hệ thống pháp lý cho phép token hóa quyền sở hữu bất động sản, một lượng lớn vốn nhàn rỗi có thể được khơi thông. Tuy nhiên, đây là một quá trình khó khăn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tư pháp và các sàn giao dịch tài sản số.
Thứ ba, stablecoin và thanh toán xuyên biên giới.
Việt Nam là một trong những quốc gia có lượng kiều hối lớn nhất thế giới – khoảng 14-16 tỷ USD mỗi năm, phần lớn đến từ Hoa Kỳ, Úc và châu Âu. Các loại stablecoin neo giữ USD như USDT và USDC đang trở thành một kênh chuyển tiền phổ biến, với phí thấp hơn nhiều so với kênh ngân hàng truyền thống và tốc độ xử lý gần như tức thời.
Vấn đề ở đây là, việc sử dụng stablecoin để thanh toán xuyên biên giới hiện nằm trong "vùng xám" của pháp luật. Nếu Chính phủ Việt Nam quyết định hợp pháp hóa stablecoin và quản lý chúng như một công cụ thanh toán kỹ thuật số, quốc gia này sẽ có một lợi thế vô cùng lớn trong việc cạnh tranh với các trung tâm tài chính truyền thống trong khu vực. Ngược lại, nếu vẫn giữ thái độ cấm đoán mập mờ, lượng kiều hối đang chảy qua kênh phi chính thức sẽ tiếp tục nằm ngoài vòng kiểm soát của nhà nước – một sự lãng phí cơ hội mà không quốc gia thông minh nào muốn bỏ lỡ.
12. Phân tích năng lực quản lý rủi ro của nhà đầu tư Việt Nam
Một chủ đề ít khi được nhắc đến nhưng đóng vai trò quyết định trong sự phát triển của blockchain tại Việt Nam: hành vi của các nhà đầu tư cá nhân.
Theo một khảo sát tôi từng tiến hành với 500 nhà đầu tư tiền mã hóa tại Hà Nội và TP.HCM, có tới 68% người tham gia cho biết họ bắt đầu chơi tiền mã hóa vì nghe theo bạn bè hoặc người thân giới thiệu. Chỉ 22% cho biết họ dành hơn 50 giờ mỗi tháng để nghiên cứu trước khi đầu tư. Còn lại đa phần giao dịch dựa trên cảm xúc và tin tức.
Điều này giải thích vì sao khi thị trường tăng mạnh, niềm tin của công chúng lên cao một cách phi lý; còn khi thị trường giảm, nỗi sợ hãi cũng lan tỏa nhanh như một trận dịch. Hệ quả là, rất nhiều người mua ở đỉnh, bán ở đáy và quyết định rằng "blockchain là lừa đảo". Điều đó vừa không công bằng với công nghệ, vừa có hại cho chính người tham gia.
Nhưng tôi không tin vào việc đổ lỗi cho nhà đầu tư cá nhân. Trách nhiệm thuộc về những người làm trong ngành – những người có kiến thức và tầm nhìn. Nếu một công ty phát hành token mà không giải thích rõ ràng về tokenomics, về vesting schedule, về rủi ro, họ đã tạo điều kiện cho sự thiếu hiểu biết. Nếu một KOL nổi tiếng quảng bá cho một dự án chưa được kiểm toán, họ đã tiếp tay cho một vụ lừa đảo tiềm ẩn.
Vì vậy, cùng với khung pháp lý, chúng ta cần một bộ quy tắc ứng xử trong cộng đồng. Các dự án cần minh bạch hơn về việc sử dụng quỹ. Các sàn giao dịch cần thắt chặt quy trình niêm yết. Các KOL cần chịu trách nhiệm về những gì họ nói. Đây không phải là điều không tưởng: nhiều quốc gia đã làm được điều đó thông qua các quy định về quảng cáo tài chính và chịu trách nhiệm về nội dung tuyên truyền.
13. Kịch bản tương lai: Ba con đường có thể xảy ra
Với những phân tích ở trên, tôi nhìn thấy ba kịch bản chính cho thị trường blockchain Việt Nam trong giai đoạn 2026–2030.
Kịch bản 1: Mở cửa có điều kiện (Xác suất 65%)
Chính phủ Việt Nam sẽ thông qua khung pháp lý thử nghiệm (sandbox) cho tài sản mã hóa vào cuối năm 2026. Một số sàn giao dịch sẽ được cấp phép thử nghiệm, các startup blockchain sẽ có thể mở tài khoản ngân hàng và hoạt động một cách hợp pháp. Stablecoin sẽ được quản lý như một loại tiền kỹ thuật số có bảo chứng bằng đồng USD, với cơ chế giám sát từ Ngân hàng Nhà nước.
Trong kịch bản này, Việt Nam sẽ nhanh chóng trở thành trung tâm blockchain của khu vực, song hành với Singapore. Làn sóng các quỹ đầu tư nước ngoài đổ vào các startup blockchain Việt Nam sẽ vô cùng lớn. Ngành công nghiệp này có thể đóng góp 1,5-2% GDP vào năm 2030, tạo ra hàng trăm nghìn việc làm có thu nhập cao.
Kịch bản 2: Trì hoãn – Duy trì hiện trạng (Xác suất 25%)
Khung pháp lý vẫn tiếp tục bị hoãn lại do những lo ngại về rửa tiền và bảo vệ nhà đầu tư. Các dự án trong nước tiếp tục dùng cấu trúc pháp nhân ở nước ngoài. Thị trường giao dịch tự do tiếp tục sôi động nhưng luôn trong trạng thái rình rập rủi ro.
Trong kịch bản này, Việt Nam sẽ không mất đi sự sôi động của thị trường tiền mã hóa. Nhưng các dự án lớn, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế bền vững, sẽ tiếp tục di cư. Nhân lực chất lượng cao tiếp tục bị hút ra nước ngoài. Việt Nam sẽ đóng vai trò là một "trại nhân công cung cấp kỹ sư" cho các công ty blockchain nước ngoài, thay vì là trung tâm khởi nghiệp sáng tạo.
Kịch bản 3: Siết chặt toàn diện (Xác suất 10%)
Chính phủ quyết định siết chặt hoạt động giao dịch tài sản mã hóa, cấm các sàn giao dịch nước ngoài phục vụ người dùng trong nước, tăng cường kiểm soát dòng tiền xuyên biên giới. Trong kịch bản này, thị trường sẽ chuyển sang hoạt động ngầm, các dự án blockchain trong nước sẽ đình trệ, Việt Nam tụt hậu hoàn toàn trong cuộc đua tài sản số khu vực.
Tôi cho rằng kịch bản này có xác suất thấp vì nó không đem lại lợi ích cho bất kỳ bên nào, kể cả nhà nước. Nhưng không thể loại trừ hoàn toàn, đặc biệt nếu có một vụ bê bối lớn liên quan đến tài sản mã hóa xảy ra ngay trước thời điểm quyết định chính sách.
14. Khuyến nghị chính sách từ góc nhìn thực chứng
Dựa trên 18 năm quan sát ngành và từng tham gia thiết kế khuôn khổ cho CBDC tại Canada, tôi xin đề xuất một số hướng đi cụ thể cho các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam.
Một là, thiết kế sandbox theo nguyên tắc "nhanh nhưng không vội".
Singapore và Thái Lan đã chứng minh rằng việc mở sandbox không cần phải hoàn hảo. Hãy chọn 20-30 công ty chất lượng, cấp phép cho họ hoạt động trong một khuôn khổ thử nghiệm, thu thập dữ liệu liên tục và điều chỉnh theo thực tế. Đừng đợi đến khi có một khung pháp lý hoàn chỉnh vì điều đó có thể mất thêm 10 năm nữa, và lúc đó thị trường đã thuộc về người khác.
Hai là, phân loại tài sản mã hóa một cách thông minh.
Không phải mọi token đều giống nhau. Một utility token của một ứng dụng phi tập trung hoạt động thực sự cần được quản lý khác với một security token được phát hành như một công cụ đầu tư. Việc gom tất cả vào một rổ sẽ tạo ra sự bất hợp lý và kìm hãm sự phát triển của các dự án có giá trị thực.
Ba là, kết hợp giữa quản lý rủi ro và giáo dục tài chính.
Thay vì chỉ dùng mệnh lệnh hành chính, hãy đưa những kiến thức cơ bản về tiền mã hóa vào chương trình giáo dục tài chính phổ thông. Ở Canada, nhiều trường trung học đã giảng dạy về cách phân biệt đơn vị tiền mã hóa hợp pháp với các mô hình Ponzi. Việt Nam hoàn toàn có thể làm điều tương tự.
Bốn là, đưa ra lộ trình thuế rõ ràng.
Hãy xác định thu nhập từ giao dịch tài sản mã hóa được xếp vào nhóm thu nhập nào, mức thuế bao nhiêu, và cơ chế thu thuế ra sao. Một mức thuế hợp lý – ví dụ 10-20% trên lợi nhuận – sẽ tạo ra nguồn thu đáng kể cho ngân sách, thay vì để toàn bộ hoạt động này nằm ngoài tầm kiểm soát và không đóng góp một đồng nào cho nhà nước.
15. Lời kết: Thời khắc quyết định đang đến
Không có gì tuyệt vời hơn việc được chứng kiến một quốc gia đang ở bước ngoặt của chính mình. Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lịch sử: trở thành trung tâm tài sản số của Đông Nam Á, một địa điểm mà các nhà đầu tư toàn cầu nhìn đến khi muốn tham gia vào cuộc cách mạng blockchain.
Cơ hội đó không đến từ việc có thật nhiều sàn giao dịch, không đến từ việc có thật nhiều dự án token hóa. Cơ hội đó đến từ việc xây dựng một hệ sinh thái bền vững dựa trên khung pháp lý minh bạch, nguồn nhân lực chất lượng, cộng đồng được giáo dục tốt, và những sản phẩm giải quyết được các vấn đề thực tế của nền kinh tế.
Những người làm blockchain tại Việt Nam – từ các kỹ sư viết smart contract, các nhà sáng lập dự án, cho đến những người đang chuyển tiền về cho gia đình qua stablecoin – tất cả đang cùng nhau viết nên một câu chuyện chưa có hồi kết. Họ đang sống trong một thời khắc quyết định, nơi mà mọi hành động hôm nay sẽ định hình cho một thập kỷ phát triển phía trước.
Còn với những nhà hoạch định chính sách, câu hỏi không phải là "blockchain có thật sự cần thiết không?" – bởi vì thị trường đã trả lời câu hỏi đó bằng hàng chục triệu người dùng. Câu hỏi thật sự là: "Chúng ta có đủ dũng cảm để điều chỉnh nhận thức, chấp nhận cái mới, và dẫn dắt nó đi đúng hướng hay không?"
Thời gian không chờ đợi ai. Khi Thái Lan đã có khung pháp lý, khi Singapore đã thu hút hàng nghìn công ty blockchain, khi Indonesia đã quản lý tài sản mã hóa như một loại hàng hóa, liệu Việt Nam – một quốc gia có hơn 21 triệu người sở hữu tiền mã hóa – sẽ đứng nhìn hay sẽ bước tới?
Tôi tin rằng, với một thế hệ trẻ tràn đầy khát vọng, với một cộng đồng đã từng đi qua những thăng trầm khốc liệt nhất của thị trường, và với những bài học quý giá từ các quốc gia đi trước, Việt Nam không chỉ có thể đứng vững ở vị trí thứ hai về mức độ chấp nhận tiền mã hóa – mà còn có thể trở thành nơi mà những tiêu chuẩn mới của tài chính phi tập trung được viết nên, ngay tại mảnh đất hình chữ S này.
Khi đó, blockchain không còn là một thuật ngữ xa lạ với người dân. Nó sẽ trở thành một phần của đời sống kinh tế – như cách mà một người nông dân ở miền Tây có thể gửi tiền cho con du học ở Sydney chỉ trong ba giây và chỉ mất chưa đầy 1 USD phí giao dịch. Và khi điều đó xảy ra, câu chuyện blockchain Việt Nam sẽ được viết lại, với một chương mới đầy tự hào – bởi những người đã đủ dũng cảm để tin rằng, chính họ có thể là một phần của sự thay đổi.
Bảng thống kê các số liệu chính trong bài:
- Việt Nam đứng thứ 2 toàn cầu về chỉ số chấp nhận tiền mã hóa năm 2024 (Chainalysis)
- Khoảng 21% dân số Việt Nam sở hữu tiền mã hóa (Triple-A, 2025)
- Lượng kiều hối mỗi năm: 14-16 tỷ USD
- Tổng vốn hóa thị trường toàn cầu biến động mạnh trong giai đoạn 2021–2022
- Hơn 60% startup blockchain Việt Nam phải thành lập công ty ở nước ngoài do thiếu khung pháp lý