Hook
Đêm thứ bảy. Lại một đêm nữa, không phải tiếng giao dịch, mà là tiếng bom. US Central Command vừa hoàn tất đợt không kích thứ bảy liên tiếp vào các mục tiêu Iran gần eo biển Hormuz. Bitcoin rơi xuống 64.000 đô la. Tro tàn trên vịnh Ba Tư. Tro tàn trong portfolio của tôi.
Có một câu hỏi mà tôi tự hỏi mình suốt bảy đêm nay, khi nhìn biểu đồ BTC lao dốc song song với từng đợt không kích: Liệu sức mạnh thực sự của tiền phi tập trung có được đo bằng sự sống còn trước địa chính trị, hay bằng cách nó tan biến trước những quả bom thông minh?
Context
Ngày 31 tháng 3 năm 2025, bảy đêm sau khi Mỹ bắt đầu chiến dịch không kích nhắm vào các cơ sở quân sự của Iran gần eo biển Hormuz – huyết mạch vận chuyển dầu của thế giới, nơi 21 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua. Mỗi đêm, máy bay chiến đấu từ tàu sân bay Mỹ và các căn cứ ở Vùng Vịnh cất cánh, thả bom dẫn đường chính xác vào các bệ phóng tên lửa, radar ven biển, và căn cứ hải quân của Iran.
Với thị trường crypto, đó là bảy đêm liên tiếp Bitcoin mất giá. Từ 72.000 đô la đầu tuần, đến nay chỉ còn 64.000. Mất 11% trong một tuần – một con số không quá lớn trong lịch sử crypto, nhưng lại quá ý nghĩa khi nó xảy ra đồng thời với một cuộc xung đột có nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz.
Tôi nhìn vào những con số. Và tôi nhìn vào chiến lược của mình. Năm 2022, tôi mất 70% danh mục. Lúc đó tôi hiểu một điều: Crypto không bao giờ là nơi trú ẩn an toàn trước chiến tranh. Nó chỉ là một tấm gương phản chiếu nỗi sợ hãi của con người. Và lần này, tấm gương đó vỡ thành từng mảnh trên bầu trời Hormuz.
Core
Hãy để tôi kể cho bạn nghe một câu chuyện kỹ thuật, như cách tôi vẫn kể với các sinh viên tại Đại học King Saud trong những buổi webinar về DeFi.
Đêm thứ năm của chiến dịch không kích, tôi đang theo dõi on-chain data của Uniswap v3 trên Ethereum. Thanh khoản của cặp ETH/USDC bắt đầu co lại. Các nhà tạo lập thị trường tự động rút thanh khoản khỏi các pool – không phải vì họ sợ mất tiền, mà vì họ cần tiền mặt để đáp ứng margin call từ các sàn giao dịch tập trung. Tôi thấy một điều quen thuộc: sự sợ hãi lan từ thị trường truyền thống sang phi tập trung qua hai kênh chính.
Kênh thứ nhất: Thanh khoản bị hút Các quỹ đầu tư mạo hiểm, vốn là nguồn cung cấp thanh khoản chính cho các giao thức DeFi, bắt đầu rút vốn. Tại sao? Vì họ đối mặt với áp lực mua vào từ khách hàng tổ chức muốn chuyển sang tài sản an toàn như trái phiếu chính phủ Mỹ. Khi quỹ rút thanh khoản khỏi Aave và Compound, lãi suất cho vay tăng vọt. Ai đó sẽ bị thanh lý. Và trong một chuỗi domino, thanh lý kéo giá giảm thêm.
Kênh thứ hai: Tâm lý đầu cơ biến mất Khi chiến tranh nổ ra gần eo biển Hormuz, việc đầu cơ vào memecoin trở nên vô nghĩa. Người ta không muốn cược vào Dogecoin khi dầu có thể lên 150 đô la một thùng. Các DEX chứng kiến khối lượng giao dịch giảm 40% chỉ trong ba ngày. Điều này không phải vì mọi người không tin vào phi tập trung – mà vì họ đang tìm cách sống sót qua mùa đông địa chính trị.
Nhưng tôi muốn bạn chú ý đến một chi tiết nhỏ mà hầu hết các phân tích bỏ qua: Giá Bitcoin đã giảm trước khi giá dầu tăng. Điều này nghe có vẻ phi logic. Thông thường, xung đột làm tăng giá dầu, và dầu tăng làm tăng lạm phát, lạm phát làm giảm giá trị tiền pháp định, lý thuyết sẽ đẩy Bitcoin lên. Nhưng lần này không. Bởi vì thị trường đang định giá một kịch bản tồi tệ hơn: một cuộc chiến kéo dài khiến chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy, đẩy thế giới vào suy thoái. Trong suy thoái, mọi tài sản rủi ro đều chết – kể cả Bitcoin.
Đây là bài học từ những năm 2022-2023 mà tôi đã trả giá bằng 70% danh mục. Khi chiến tranh là một rủi ro hệ thống, crypto không phải là nơi trú ẩn. Nó là một tài sản rủi ro khác, thậm chí còn rủi ro hơn vì tính biến động cao.
Nhưng đây là lúc tôi muốn chỉ ra một điểm mà tôi gọi là "ngọn lửa trong tro tàn".
Contrarian
Có một góc nhìn phản trực giác mà tôi cho là quan trọng: Chiến tranh có thể là chất xúc tác cho sự chấp nhận crypto của các quốc gia đang bị trừng phạt.
Iran đã bị loại khỏi SWIFT từ lâu. Với các lệnh trừng phạt mới và không kích liên tục, Tehran cần một kênh thanh toán không thể bị phong tỏa. Và kênh đó chính là blockchain. Các giao thức stablecoin như USDT trên TRON, hoặc các layer-2 dựa trên Ethereum, có thể cho phép Iran mua hàng hóa thiết yếu mà không cần đến hệ thống ngân hàng Mỹ. Tôi đã chứng kiến điều tương tự ở Venezuela với Petro (dù thất bại), và ở Nga với các giao dịch USDT sau lệnh trừng phạt năm 2022.
Điều này không có nghĩa là crypto sẽ "thắng" nhờ chiến tranh. Mà là chiến tranh buộc các quốc gia bị cô lập phải tìm đến giải pháp phi tập trung. Và mỗi khi một quốc gia sử dụng stablecoin để vượt qua trừng phạt, họ đang xác nhận một cách thực tế sức mạnh của blockchain – dù với mục đích đáng ngờ.
Nhưng tôi xin nhấn mạnh: đây không phải là lý do để ăn mừng. Khi các quốc gia bất hảo sử dụng crypto, họ cũng làm hỏng hình ảnh của ngành. Các cơ quan quản lý sẽ phản ứng mạnh hơn, và những người như tôi – những người tin vào phi tập trung vì tự do tài chính cho cá nhân, không phải cho chế độ độc tài – sẽ phải đối mặt với nhiều rào cản hơn.
Takeaway
Tôi nhìn vào biểu đồ 64.000 đô la. Tôi nhìn vào bầu trời Hormuz vẫn sáng lên vì bom. Và tôi nghĩ về câu nói mà tôi vẫn dùng để kết thúc các bài viết của mình: "Tro tàn vẫn còn lửa. Hãy nhìn kỹ."
Ngọn lửa đó không phải là hy vọng giá sẽ tăng trở lại. Mà là bài học mà mỗi đợt không kích, mỗi đợt sụt giảm đều dạy chúng ta: Crypto không phải là phép màu. Nó không thể cứu bạn khỏi chiến tranh hay lạm phát nếu bạn chỉ nhìn nó như một tài sản đầu cơ. Nhưng nó có thể là công cụ để xây dựng một hệ thống tài chính dự phòng, phi tập trung, mà không một quốc gia nào có thể tắt đi.
Khi tôi mất 70% danh mục năm 2022, tôi đã dành sáu tháng để nghiên cứu Layer-2 và zk-proof. Tôi không làm điều đó vì tôi tin giá sẽ hồi phục. Tôi làm điều đó vì tôi tin rằng công nghệ này là câu trả lời cho những câu hỏi mà chiến tranh đặt ra: Làm sao để chuyển tiền khi biên giới đóng cửa? Làm sao để giữ giá trị khi tiền tệ quốc gia sụp đổ? Làm sao để giao thương khi các ngân hàng bị cắt đứt?
Hôm nay, trên vịnh Ba Tư, bom đang rơi. Và một lần nữa, crypto đang chịu đòn. Nhưng tôi vẫn ở đây. Tôi vẫn viết. Tôi vẫn xây dựng. Bởi vì tôi biết: sau tro tàn, lửa vẫn cháy. Nó chỉ cần một người thổi bùng lên.