Tôi vừa nhận một bản phân tích blockchain dài 14 trang. Cấu trúc hoàn hảo: chín mục, bảng biểu, mã màu, kết luận rõ ràng. Nhưng khi đọc kỹ, tất cả các mục đều ghi N/A – không có thông tin. Không tên dự án. Không số liệu TVL. Không tên đội ngũ. Không thậm chí một ví on-chain nào được dẫn chứng. Bản báo cáo đó kết luận: "Chúng tôi không thể kết luận."
Điều đáng sợ là bản báo cáo ấy không phải của một kẻ nghiệp dư. Nó được phát hành bởi một quỹ đầu tư có tiếng ở châu Á, gửi cho các nhà phân bổ vốn. Họ trả tiền để có một cái nhìn sâu sắc, và nhận về một khung sườn đẹp đẽ nhưng rỗng ruột. Câu chuyện này không hiếm. Thực tế, tôi đang chứng kiến một đại dịch: đại dịch phân tích không có dữ liệu.
Khi thị trường crypto bước vào giai đoạn điều chỉnh, dòng tiền khô cạn, các quỹ đầu tư cắt giảm ngân sách nghiên cứu. Nhà phân tích bị ép phải ra báo cáo nhanh hơn, ngắn hơn, nhiều hơn. Họ không có đủ thời gian để xây dựng dashboard, crawl dữ liệu on-chain, phỏng vấn đội ngũ. Họ dùng template, điền vào những con số ước lượng, hoặc tệ hơn, điền chữ N/A.
Tôi nhớ lại năm 2020, thời kỳ DeFi Summer. Tôi còn là sinh viên khoa học dữ liệu tại Tel Aviv. Mỗi giờ, tôi chạy một bot Python để crawl TVL và volume từ DeFi Pulse. Tôi ghép dữ liệu đó với sentiment từ Twitter. Trong sáu tháng, tôi phát hiện ra Aave và Compound trước khi chúng trở thành cái tên lớn. Danh mục của tôi tăng 15 lần. Nhưng điều quan trọng không phải là khoản lợi nhuận. Điều quan trọng là tôi hiểu rằng: dữ liệu không chỉ là con số, nó là câu chuyện.
Năm 2024, khi ETF Bitcoin được phê duyệt, các tổ chức tài chính đổ vào crypto. Họ mang theo thói quen đọc báo cáo phân tích của Phố Wall. Nhưng họ không hiểu rằng blockchain khác với cổ phiếu. Một báo cáo về cổ phiếu có thể dựa trên báo cáo tài chính chuẩn hóa. Còn trong crypto, dữ liệu nằm rải rác trên hàng trăm chuỗi, hàng nghìn giao thức, và phần lớn là bẩn.
Hầu hết nhà phân tích coi N/A là thất bại. Tôi coi đó là một tín hiệu. Trong một thị trường tràn ngập thông tin giả, một bản báo cáo dám ghi N/A thay vì bịa ra con số, ít nhất là một hành động trung thực.
Nhưng đừng vội mừng. Việc một quỹ đầu tư phát hành báo cáo toàn N/A còn cho thấy một điều lớn hơn: họ không có khả năng truy cập dữ liệu, hoặc họ không hiểu dữ liệu đó có nghĩa gì. Cả hai đều nguy hiểm. Khi nhà đầu tư tổ chức không hiểu dữ liệu, họ quay sang dựa vào narrative. Và narrative, như tôi đã viết nhiều lần, là thứ mạnh nhất cũng là thứ nguy hiểm nhất trong thị trường này.
Tôi không ngừng nhắc lại với các đồng nghiệp trẻ: "Dashboard DeFi tuổi 20: khi dữ liệu biết kể chuyện". Một dashboard tốt không phải là một bảng với nhiều biểu đồ màu sắc. Một dashboard tốt là một tấm bản đồ cho thấy dòng tiền đang chảy đi đâu, ai đang nắm giữ, ai đang bán, và câu chuyện nào đang được kể. Năm 2020, tôi phát hiện ra Aave trước mọi người không phải vì tôi thông minh hơn. Tôi chỉ có một bot hàng giờ ghi lại TVL, trong khi người khác đọc bài viết trên Medium.
Để hiểu vì sao N/A nguy hiểm, hãy nhìn vào những gì xảy ra khi báo cáo không có dữ liệu. Nhà quản lý quỹ không có cơ sở để đánh giá thanh khoản của giao thức. Anh ta không biết giao thức đó đang chảy máu LP như thế nào. Anh ta không biết đội ngũ có thực sự đang xây dựng hay chỉ đang bán token. Kết quả là anh ta dựa vào tin đồn trên X, vào bài đăng của KOL, vào cảm xúc nhất thời.
Khi thị trường im lặng, narrative vẫn thì thầm. Câu ký hiệu đó tôi dùng nhiều trong các bản tin ngắn, nhưng nó cũng là nền tảng cho phân tích dài hạn. Trong giai đoạn giảm giá, số lượng giao dịch thấp, thanh khoản co lại, nhưng những câu chuyện về tương lai vẫn tiếp tục được dệt. Nếu không có dữ liệu, bạn sẽ nghe theo những lời thì thầm đó và nghĩ rằng mình đang phân tích.
Thực tế, bạn đang tham gia vào một trò chơi tâm lý. Năm 2017, khi tôi mới 17 tuổi, tôi đọc whitepaper OmiseGO trên Reddit. Mọi người nói về "plasma scaling solution". Tôi không hiểu hết kỹ thuật, nhưng tôi để ý thấy một điều: trên GitHub, số commit tăng vọt, trên diễn đàn, số lượng bài viết tích cực tăng vọt. Tôi thuyết phục bố mẹ cho vay 500 USD. Dự án tăng 10 lần trong hai tháng. Lúc đó, tôi không có dashboard. Nhưng tôi có một thói quen: tôi nhìn vào dữ liệu hoạt động thay vì nghe những lời hứa.
Ngày nay, hành vi đó được gọi là "narrative mapping". Tôi đã viết về nó trong newsletter "Narrative Pulse" mà tôi ra mắt năm 2024. Mỗi tháng, tôi chọn hai dự án RWA, phân tích dữ liệu on-chain, phỏng vấn sáng lập viên. Sau một năm, tôi có 5.000 người đăng ký. Nhưng thành công đó đến từ một nguyên tắc duy nhất: không bao giờ viết một bản báo cáo mà tôi không thể dẫn chứng bằng dữ liệu gốc.
Bây giờ đến phần mà ít người dám nói. Trong một số trường hợp, báo cáo toàn N/A lại là một tín hiệu tích cực. Tôi biết điều này nghe có vẻ phản trực giác, nhưng hãy kiên nhẫn.
Khi một quỹ đầu tư lớn gửi báo cáo toàn N/A, điều đó có nghĩa là họ đang ở giai đoạn đầu của quá trình thẩm định. Họ chưa tìm thấy dữ liệu, bởi vì dự án họ xem xét là một dự án rất mới, chưa có sản phẩm, chưa có TVL, chưa có cộng đồng. Nếu quỹ đó vội vàng điền số liệu ước lượng, bạn sẽ không biết được rằng họ thực sự đang nói về một mảnh giấy trắng. Nhưng vì họ chọn ghi N/A, bạn thấy được sự thật: đây là một dự án ở giai đoạn pre-seed, và việc đầu tư vào nó hoàn toàn dựa trên niềm tin vào đội ngũ.
Từ góc nhìn đó, N/A trở thành một tín hiệu về giai đoạn phát triển của dự án. Nó giống như một đứa trẻ mới sinh chưa có thành tích học tập. Bạn không thể đánh giá nó qua bảng điểm, bạn chỉ có thể đánh giá qua tiềm năng. Và tiềm năng thì không hiển thị trên dashboard.
Nhưng cũng có một cách đọc khác, nguy hiểm hơn. Một báo cáo toàn N/A có thể là dấu hiệu của sự lười biếng có tổ chức. Quỹ đó không đầu tư nguồn lực để thu thập dữ liệu, bởi vì họ đã quyết định từ chối dự án từ trước nhưng vẫn muốn gửi một báo cáo cho có trách nhiệm. Trong trường hợp này, N/A không phải là sự trung thực, nó là một hình thức từ chối lịch sự.
Làm sao phân biệt hai trường hợp này? Câu trả lời nằm ở chi tiết. Một báo cáo N/A trung thực sẽ ghi chú rõ: "Dự án chưa công bố hợp đồng thông minh, chúng tôi không thể xác minh TVL." Một báo cáo N/A lười biếng sẽ ghi trống hoặc ghi chung chung: "Chưa có dữ liệu." Sự khác biệt nằm ở việc họ có giải thích lý do thiếu dữ liệu hay không.
Trong 10 năm quan sát ngành, tôi học được một điều: các nhà phân tích giỏi nhất không ngại nói "tôi không biết". Họ chỉ ngại nói "tôi không biết" mà không giải thích vì sao. Sự trung thực trí tuệ không phải là đưa ra một danh sách các con số N/A. Đó là đưa ra một danh sách các câu hỏi đúng.
Tôi nhớ có lần tôi công bố một bài phân tích về CryptoPunks. Tôi chỉ ra những bất thường về ownership dựa trên dữ liệu Etherscan. Một số người bình luận rằng "con gái sao hiểu nổi tech". Tôi không cãi lại. Tôi dẫn link dữ liệu gốc và để họ tự đọc. Kết quả là họ im lặng. Câu chuyện đó dạy tôi một bài học: trên thị trường này, dữ liệu là vũ khí, và sự trung thực là lá chắn.
Trong quá trình làm việc tại một quỹ đầu tư ở Tel Aviv, tôi xây dựng một bộ quy tắc để sàng lọc báo cáo nội bộ. Ba quy tắc rất đơn giản. Mỗi nhận định phải kèm ít nhất một dòng dữ liệu gốc. Nếu không có dữ liệu, phải nói rõ vì sao không có. Nếu cả hai điều trên không thực hiện được, hãy ghi N/A và đợi đến khi có dữ liệu rồi mới phát hành. Quy tắc này nghe đơn giản, nhưng nó đã cứu chúng tôi khỏi rất nhiều quyết định sai lầm. Một lần, chúng tôi suýt đầu tư vào một giao thức thanh khoản có TVL tăng vọt. Khi kiểm tra dữ liệu gốc, tôi phát hiện TVL đó đến từ một ví duy nhất. Báo cáo ban đầu không ghi nhận điều này, bởi vì nó chỉ nhìn vào biểu đồ mà không nhìn vào ví. Nếu không có quy tắc dữ liệu gốc, chúng tôi đã mất một khoản tiền lớn. Đó là lý do tôi luôn nói với các nhà phân tích trẻ: hãy đọc dữ liệu như đọc một cuốn tiểu thuyết, đừng đọc như đọc một bảng tính. Nếu không, bạn sẽ chỉ thấy những con số vô hồn.
Định kiến giới và lỗ hổng narrative trong NFT art là một chủ đề tôi từng viết rất dài. Nhưng hôm nay, tôi muốn kết thúc bằng một câu hỏi đơn giản hơn. Lần tới khi bạn nhận được một bản phân tích blockchain, dù dài hay ngắn, hãy đếm xem có bao nhiêu câu được dẫn chứng bằng dữ liệu on-chain. Nếu số đó là không, hãy tự hỏi: bạn đang đọc một bản phân tích, hay đang nghe một câu chuyện được viết bởi một người không có thông tin?
Từ ICO đến DeFi, câu chuyện nào đang lặp lại? Tôi không thể trả lời nếu không có dữ liệu. Nhưng tôi có thể nói điều này: trong một thị trường giảm giá, nơi mọi người sợ hãi, nơi các quỹ cắt giảm ngân sách, nơi các báo cáo trở thành khuôn mẫu, thì sự trống rỗng chính là một thứ ngôn ngữ. Nó nói rằng không ai thực sự biết chuyện gì đang xảy ra. Và khi không ai biết, người duy nhất có thể sống sót là người dám nhìn vào dữ liệu thô, dám xây dashboard, dám hỏi những câu khó.
Thị trường đang chảy máu. Nhưng như tôi thường nói, khi thị trường im lặng, narrative vẫn thì thầm. Bạn có nghe thấy không? Nếu không, hãy bắt đầu xây một cái dashboard. Không phải để trở thành nhà phân tích chuyên nghiệp. Mà để chắc chắn rằng, khi mọi thứ xung quanh bạn đều là N/A, bạn vẫn có một mảnh đất dữ liệu của riêng mình để đứng vững.