Hook
Vào sáng sớm thứ Tư, Solana suýt đánh mất khả năng hoàn tất giao dịch. Một lỗi cấu hình routing internet tại Teraswitch, một nhà cung cấp hosting duy nhất, đã khiến 28,83% tổng lượng SOL đang stake (tương đương khoảng 118,8 triệu SOL) bị ngắt kết nối đồng loạt. Con số này chỉ cách ngưỡng 33,34% – mức mà mạng lưới sẽ ngừng finalize – khoảng 86% quãng đường. Đây là hồi chuông báo động về sự tập trung rủi ro mà thị trường tăng giá hiện tại đang cố tình bỏ qua.
Context
Solana từ lâu đã được ca ngợi là “kẻ hủy diệt Ethereum” nhờ tốc độ xử lý hàng nghìn giao dịch mỗi giây và chi phí thấp. Tuy nhiên, lịch sử vận hành của nó ghi nhận nhiều lần ngừng hoạt động hoàn toàn, lần gần nhất vào tháng 2 năm 2024 kéo dài khoảng 5 giờ. Mạng lưới sử dụng cơ chế đồng thuận Proof-of-History kết hợp Proof-of-Stake, yêu cầu ít nhất 66,66% số stake đang hoạt động để tiếp tục finalize các block. Nếu tỷ lệ này giảm xuống dưới 66,66%, mạng sẽ dừng sản xuất block mới. Sự cố tuần này đã đẩy Solana đến gần vực thẳm hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ lần downtime trước.
Core
Sự cố bắt nguồn từ Teraswitch, một nhà cung cấp hosting tại Miami. Một lỗi cấu hình định tuyến mặc định (default route) từ trung tâm dữ liệu Miami đã được lan truyền sang các site ở châu Âu và châu Á – Thái Bình Dương, gây mất kết nối cho 94% validator thuộc autonomous system AS20326. Hệ thống này nắm giữ 118.890.767 SOL, tương đương hơn 25% tổng stake của Solana – vượt quá giới hạn 25% mà chương trình ủy quyền của Solana Foundation đặt ra. Điều đáng chú ý là 94% trong số đó đã ngừng hoạt động trong cùng một khoảng thời gian, cho thấy không có cơ chế dự phòng nào hoạt động hiệu quả.
Ngoài AS20326, thêm 14,1 triệu SOL từ các đơn vị như latitude.sh, Limestone, Butterfly Research và Allnodes cũng bị mất kết nối, điều mà Marinade cho biết họ không thể giải thích từ dữ liệu hiện có. Tổng cộng, khoảng 28,83% tổng stake đã bị ảnh hưởng, gần chạm ngưỡng 33,34% cần thiết để kích hoạt dừng finalize. Thực tế là mạng chỉ cách điểm đóng băng 86% là một minh chứng cho sự mỏng manh của kiến trúc phân tán mà Solana tuyên bố.
Failover – cơ chế chuyển đổi dự phòng – gần như không được kích hoạt. Marinade phát hiện 59 validator với 80,2 triệu SOL đã quay lại hoạt động trong cùng một cửa sổ hẹp ở Amsterdam, Frankfurt và Tokyo, nhưng chúng chỉ chờ định tuyến hội tụ lại thay vì chuyển sang các đường dự phòng khác. Helius, validator lớn thứ hai trên Solana, đã offline toàn bộ 33 phút. Trong số 74 nhà vận hành mà Marinade có thể đo lường, chỉ có ba validator khôi phục một cách sạch sẽ: Laine, Cogent Crypto (cả hai đều do Sol Strategies vận hành) và Lion3d. Kết quả là 90 validator bị ảnh hưởng đã mất 333 SOL trong phần thưởng, và các trái phiếu validator sẽ phải bù đắp vào cuối kỳ epoch.
Contrarian
Phản ứng của Solana Foundation mang tính phòng thủ. Phó Chủ tịch Kỹ thuật Jacob Creech nhấn mạnh rằng mạng vẫn tiếp tục sản xuất block, 597 trong số 699 validator có stake vẫn bỏ phiếu và các validator bị ảnh hưởng đã khôi phục trong vòng 40 phút. Ông cho rằng kết quả này là bằng chứng cho thấy sự đa dạng hạ tầng đang hoạt động. Tuy nhiên, góc nhìn phản trực giác là: nếu sự đa dạng đó thực sự hoạt động, tại sao 94% stake của một AS lại có thể bị tác động đồng thời từ một lỗi routing duy nhất?
Marinade đã tự phản bác chính mình khi báo cáo rằng bốn autonomous system (AS) nắm giữ tới hai phần ba tổng stake mà mô hình phân bổ của họ phân phối, và một trong số đó chiếm tới 36,94%. Điều này cho thấy ngay cả một giao thức staking phi tập trung như Marinade cũng không thể thoát khỏi sự tập trung hóa ở tầng hạ tầng vật lý. Thị trường tăng giá hiện tại đang khiến các nhà đầu tư bỏ qua những con số này, tập trung vào câu chuyện tăng trưởng và lợi nhuận. Nhưng sự cố lần này là một lời nhắc nhở cứng rắn: tính phi tập trung không chỉ nằm ở số lượng validator, mà còn ở sự phân tán của các trung tâm dữ liệu, nhà cung cấp hosting và autonomous system.
Hãy nhìn vào con số: AS20326 một mình nắm giữ hơn 25% tổng stake, vượt quá giới hạn do chính Solana Foundation đặt ra. Điều này có nghĩa là nếu Teraswitch gặp sự cố lớn hơn, hoặc bị tấn công, Solana có thể dừng hoạt động hoàn toàn. Sự phụ thuộc vào một hosting provider duy nhất là một lỗ hổng thiết kế, không phải là một tai nạn.
Takeaway
Marinade đã thông báo sẽ xem xét lại các giới hạn tập trung trên mỗi mạng và mỗi trung tâm dữ liệu, đồng thời bắt đầu công bố validator nào sử dụng hot swap và automatic failover. Đây là một bước đi đúng hướng, nhưng câu hỏi thực sự là: liệu cộng đồng Solana có đủ ý chí để yêu cầu các validator lớn phân tán hạ tầng hơn, hay họ sẽ tiếp tục chấp nhận rủi ro vì lợi nhuận ngắn hạn? Trong một thị trường tăng, những câu hỏi như vậy thường bị lãng quên cho đến khi sự cố tiếp theo xảy ra. Và lần đó, có thể mạng sẽ không chỉ đơn thuần là “gần như” ngừng hoạt động.