Step App đóng cửa sau 4 năm: Tôi đọc hợp đồng, không thấy lỗi, chỉ thấy một mô hình không thể tồn tại
Một ứng dụng Move-to-earn tuyên bố ngừng hoạt động. Tên nó là Step App, phát hành token FITFI, chạy trên Avalanche. Thị trường không bất ngờ. Tôi cũng không bất ngờ. Tôi mở trình duyệt, vào explorer, đọc vài dòng mã. Không có backdoor. Không có lỗ hổng nghiêm trọng. Nhưng tôi thấy một thứ còn tệ hơn: một mô hình kinh tế thiết kế để tự sát.
Bối cảnh: M2E từng là câu chuyện nóng nhất 2022. STEPN đưa GMT lên đỉnh, người dùng chạy bộ kiếm tiền, báo chí gọi đó là “cuộc cách mạng thể thao Web3”. Step App là một trong những người theo sau, xây trên Avalanche với bộ đôi FITFI và KCAL. Cơ chế quen thuộc: mua NFT giày, đi bộ, nhận token. Token bán ra sàn, người đến sau mua token, người đi trước rút tiền. Khi tôi audit các dự án tương tự năm 2020, tôi đã thấy cấu trúc ấy. Nó giống một quỹ Ponzi được mã hóa bằng hợp đồng thông minh.
Bây giờ, sau 4 năm, Step App đóng cửa. FITFI mất gần hết giá trị. Tin này không gây sốc với tôi, nhưng nó phơi bày một sự thật mà nhiều người trong ngành vẫn né tránh: vấn đề của M2E không nằm ở code, mà nằm ở dòng tiền.
Bài viết này không phải để chế nhạo một dự án thất bại. Tôi viết để giải thích, với góc nhìn của một người đã audit hàng trăm smart contract, vì sao toàn bộ thể loại này đã sai từ ngày đầu.
Kỹ thuật không phải là điểm chết. Tôi nói thẳng: một hợp đồng ERC-20 và một cơ chế GPS tracking không phải thứ quá khó. Step App chạy được 4 năm, tức là server ổn định, database không sập, hợp đồng không bị hack. Nếu họ làm ra một sản phẩm công nghệ thuần túy, họ đã thành công. Nhưng họ làm ra một trò chơi kinh tế. Kinh tế học mới là nơi sụp đổ.
Hãy nhìn vào dòng tiền của một dự án M2E điển hình. Người dùng mua NFT bằng tiền thật. Họ đi bộ, nhận token. Token có giá vì người khác sẽ mua token để mua NFT tiếp. Chu trình này quay nhanh khi số người mới tăng theo hàm mũ. Nhưng không có nền kinh tế nào trên thế giới tăng trưởng hàm mũ mãi mãi. Khi tốc độ tăng trưởng chậm lại, lượng token phát ra không đổi, giá token giảm. Người dùng cũ thấy lợi nhuận giảm, họ bán token, rời đi. Người dùng mới thấy giá đang giảm, họ không vào. Vòng xoáy tử thần.
Tôi từng ngồi phân tích mô hình của một dự án tương tự. Tôi mở Excel, gõ công thức: giả sử 10.000 người dùng, mỗi người kiếm 10 token mỗi ngày, chi phí vận hành bằng đô la. Sau 3 tháng, tôi thấy một con số không thể tránh khỏi: dự án cần 4 triệu đô la mỗi tháng chỉ để duy trì giá token. Không có quảng cáo hay doanh thu nào che được con số đó. Step App cũng vậy, chỉ khác logo.
Có một câu tôi luôn nói khi phân tích NFT hay token game: “NFT? Tôi chỉ thấy metadata và lỗ hổng.” Hợp đồng thông minh có thể hoàn hảo, không có reentrancy, không có integer overflow, không có lỗi phân quyền. Nhưng lỗ hổng lớn nhất trong một dự án blockchain là sự mong manh của mô hình kinh doanh. Smart contract chỉ là cái vỏ. Bên trong là sinh lý học của một vụ lừa đảo hợp pháp.
Hãy nói về trò chống gian lận. M2E phụ thuộc vào việc xác minh chuyển động của con người. Người ta đã gắn điện thoại vào con chó, đặt điện thoại trên máy rung, thuê người đi bộ thuê. Các dự án xử lý bằng cách kiểm tra tốc độ, nhịp bước, dữ liệu GPS. Nhưng tất cả các biện pháp đó đều nằm trên server tập trung. Nghĩa là độ tin cậy của “bằng chứng chuyển động” nằm trong tay một công ty. Người dùng không thể xác minh. Đó là một điểm mù bảo mật mà không audit nào phát hiện được, vì nó nằm ngoài blockchain.
Tôi đã thấy nhiều dự án Game-Fi với tokenomics được thiết kế cẩn thận: phát hành có giới hạn, lịch vesting kéo dài, đốt token mỗi khi mint. Nhưng họ quên một thứ: nếu các con số không đến từ một nguồn kinh tế thực tế, thì mọi cơ chế giảm phát chỉ là trì hoãn sự sụp đổ. Một lần nữa, công thức rất đơn giản: tiền vào từ người dùng mới phải lớn hơn tiền ra từ người dùng cũ. Nếu không, bạn không cần một hacker. Bạn chỉ cần chờ đợi.
Giờ tôi nói điều ngược với số đông: mọi người cho rằng Step App thất bại vì token giảm giá. Sai. Token giảm giá chỉ là triệu chứng. Nguyên nhân gốc rễ là chi phí vận hành và nhu cầu thật. Một ứng dụng bảo hiểm sức khỏe hoặc một hãng giày thể thao có thể trả tiền cho dữ liệu chuyển động của người dùng. Đó là nguồn thu bền vững. Nhưng khi nhà phát triển không tìm được khách hàng trả tiền thật, họ in token và bán cho chính người dùng. Đó không phải chiến lược tăng trưởng. Đó là hợp đồng kỳ hạn cho sự phá sản.
Một điểm mù nữa: hầu hết KYC của các dự án này chỉ là vở kịch. Mua vài ví đã qua KYC dễ dàng bypass. Chi phí tuân thủ được chuyển hoàn toàn cho người dùng trung thực. Người dùng thật phải xác minh danh tính, trong khi bot thì luôn tìm được cách vượt rào. Điều này không giết chết Step App, nhưng nó cho thấy một nền văn hóa thiếu trung thực trong thiết kế. Khi bạn thiết kế một hệ thống mà sự trung thực là bất lợi, bạn đang dạy mọi người cách gian lận. Và người trung thực sẽ rời đi đầu tiên.
Nếu bạn là người nắm giữ FITFI, câu chuyện đã kết thúc. Hãy nhìn vào lịch sử: mọi dự án M2E đều đi theo một quỹ đạo. Ra mắt với một cơn sốt, token tăng giá, dự án được quảng bá rầm rộ. Rồi sáu tháng sau, APR giảm, người dùng bỏ đi, giá token giảm 90%. STEPN đã trải qua, Walken đã trải qua. Step App cũng vậy. Việc dự án kéo dài 4 năm không phải là thành tích; đó là dấu hiệu của một đội ngũ phát triển cố gắng bơi trong một bể cạn.
Câu hỏi bây giờ không phải “Tại sao Step App đóng cửa?”. Câu hỏi là: còn bao nhiêu dự án M2E đang đi trên cùng con đường đó? Nhìn vào số liệu on-chain của các dự án tương tự, tôi thấy nguồn thu thực tế (phí giao dịch, mint NFT, bán vật phẩm) không đủ chi trả cho lượng token phát hành mỗi ngày. Nếu bạn đang chơi một trò chơi như vậy, hãy tự hỏi: bạn đang kiếm tiền từ ai? Nếu câu trả lời là “từ người chơi mới”, bạn là người tham gia muộn trong một vòng tròn không có đáy.
Tôi vẫn tin vào công nghệ blockchain. Nhưng tôi tin vào những dự án có doanh thu thật, người dùng thật, và một hợp đồng không chỉ thông minh về mặt kỹ thuật mà còn thông minh về mặt kinh tế. Move-to-earn có thể hồi sinh nếu nó trở thành Move-to-health hoặc Move-to-save, nơi cơ quan bảo hiểm hoặc chính phủ trả tiền cho việc người dân tập thể dục để giảm chi phí y tế. Đó là một hình dung. Nhưng hiện tại, những gì tôi thấy trên thị trường chỉ là những biến thể của một trò chơi cũ: lấy tiền túi trái bỏ túi phải, và tự gọi mình là tài chính phi tập trung.
Một giao thức đóng cửa là một tín hiệu. Nó không nằm trong code, không nằm trong audit. Nó nằm trong cách đội ngũ trả lời câu hỏi đơn giản nhất: tiền từ đâu đến? Nếu họ không trả lời được, hãy nhìn vào giá token. Nó sẽ trả lời thay họ.
Step App đã chết. Nhưng bài học của nó sẽ còn sống cho đến khi ngành này ngừng in ra những giấc mơ không có nguồn tài trợ.